اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) یک وضعیت بالقوه ناتوان کننده جدی است اما خوشبختانه درمانهای مؤثری وجود دارد که به فرد کمک میکند تا به زندگی عادی برگردد، درمان شناختی رفتاری، مواجهه درمانی و حساسیتزدایی از جمله آنها هستند. سیر درمان در افراد نیز متفاوت است و در برخی بعد از شش ماه بهبودی حاصل میشود و در برخی دیگر تا 1 سال یا بیشتر به طول میانجامد.
اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) چیست؟
اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) یکی از اختلالهای اضطرابی است که بحرانهای محیطی در شکلگیری آن نقش دارند. بحرانهای محیطی زمانی که ناگهانی و بهصورت غیرمنتظره روی دهند، باعث به وجود آمدن علائم روانشناختی و جسمانی شدید در فرد میشوند و زندگی روزمره او را تحت تأثیر قرار میدهند. زمانی که فرد رویداد آسیبزا را تجربه میکند بارها در افکار ناخوانده و مزاحم و کابوسهای مکرر مرور میکند. بعد از شکلگیری این اتفاق فرد بهطور ناخودآگاهی از آن موقعیتها و شرایطی که باعث به وجود آمدن آن حادثه شده باشد، اجتناب میکند.
بهعنوان مثال اگر دچار تصادف شده باشد از رانندگی و استفاده از اتومبیل خودداری میکند.
مطالب مرتبط: زوش های درمان قطعی اضطراب
اختلال اضطراب پس از سانحه یا پی تی اس دی
اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) عبارت است از مجموعهای از علائم که در پی مواجهه با حوادث آسیبزای زندگی پیدا میشود، فرد بهصورت ترس و درماندگی به این تجربه پاسخ میدهد، واقعه را دائماً در ذهن خود مجسم میکند و درعین حال میخواهد از یادآوری آن اجتناب کند.
کاملاً طبیعی است که پس از یک رویداد آسیبزا آن را مرور کنید و مدتها نتوانید زندگی عادی را دنبال کنید و فعالیتهای روزانهای که دنبال میکردید برای شما دشوار باشد ولی بعد از چند هفته باید بتوانید به زندگی عادی برگردید، در غیر این صورت اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) تبدیل به افسردگی طولانی مدت خواهد شد.
اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) از مشکلاتی است که سلامت روان را تهدید میکند و علت آن یک رویداد ناراحت کننده در زندگی است. این رویداد ممکن است زندگی فرد را تهدید کند و یا بسیار خطرناک باشد. آتشسوزی، تصادف، حمله نظامی، حوادث طبیعی مانند زلزله، تجاوز جنسی و مرگ ناگهانی یکی از عزیزان از مهمترین این حوادث هستند.
البته ممکن است این حادثه برای خود فرد اتفاق افتاده باشد یا از نزدیک شاهد آن باشد. طبیعی است که پس از این اتفاق فرد قادر نباشد زندگی عادی خود را دنبال کند و در خوردن و خوابیدن و یا انجام کارهایی که قبلاً از آنها لذت میبرد، مشکل داشته باشد. اما اگر این علائم بیش از چند ماه به طول بیانجامد ممکن است که زندگی فرد را مختل کند.
تاریخچه اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD)
با توجه به اینکه تاریخ تکاملی بشر پر از جنگوگریز و تهدید است، میتوان پیشینه اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) را به قدمت نوع انسان دانست. سندرمهای مشابه PTSD و تاریخ نگاری این اختلال در طول جنگهای مختلف ایالاتمتحده آمریکا:
- سندوم قلب تحریکپذیر (سندرم قلب سرباز، سندرم داکوستا) جنگهای داخلی ایالات متحده
- سندرم تلاش (شوک ناشی از ترکش، رواننژندی آسیبزا) جنگ جهانی اول
- واکنش فشار روانی سربازان (خستگی عملیات) جنگ جهانی دوم
- اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) جنگ ویتنام
- سندرم جنگ خلیج فارس
میزان شیوع پی تی اس دی را میتوان حدود 5/3 در صد جمعیت عمومی میدانند و میزان بروز آن را در طول عمر,9 تا 12 در صد است. میزان شیوع مادامالعمر در گروههای پرخطر یعنی گروهایی که اعضایشان در معرض وقایع آسیبزا بودهاند، مانند کارکنان آتشنشانی یا نیروهای گارد ضد شورش. میزان شیوع مادامالعمر PTSD در زنان، 10 تا 12 و در مردان، 5 تا 6 درصد است. میزان شیوع آن در بین زنان به نحوه چشمگیری بیشتر از مردان است و درصد ابتلای زنان به این اختلال بیشتر است.
بهصورت تاریخی اگر اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) را بررسی کنیم، علت آن در بین مردان معمولاً وقایع جنگی و در مورد زنها شایعتر از همه، مورد حمله یا تجاوز واقع شدن است. PTSD بیش از همه در کسانی اتفاق میافتد که مجرد، طلاق گرفته، منزوی از اجتماع یا دارای سطح اجتماعی و اقتصادی پایین هستند. معالوصف مهمترین عوامل خطرساز در پیدایش این اختلال عبارتاند از: شدت، مدت و نزدیکی فرد با حادثه آسیبزای واقعی.
علائم اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD
فردی که در معرض رویداد آسیبزا قرار گرفته است که در آن اتفاقاتی را تجربه کرده، شاهد بوده یا با آنها روبرو شده است که مرگ واقعی یا تهدید به مرگ را در برداشته یا اینکه تمامیت جسمانی فرد یا دیگران مورد تهدید واقع شده است و باعث ترس شدید، درماندگی و وحشت فرد شده است. این اختلال در هر سنی ممکن است افراد را درگیر کند و حتی کودکان نیز از این اختلال ایمن نیستند و البته علائم و نشانههای آن در افراد با هم متفاوت است.
فردی که دچار اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) شده است، باید علائم زیر را حداقل به مدت 1 ماه این علائم را تجربه کرده باشد؛ که در این شرایط نیاز به درمان اضطراب شدید است. این علائم به چهار دسته تقسیم میشود:
علائم تجربه مجدد رویداد در اضطراب پس از سانحه
- فرد بهطور مکرر تجربه استرسزا را مرور میکند و این موضوع باعث احساسات نامطلوب و ناراحت کنندهای در فرد میشود.
- مرور مکرر و ناخواسته خاطرات رویداد آسیبزا
- داشتن افکار یا رؤیاهای ناراحت کننده
- کابوسهای مکرر شبانه
- بازگشت به حادثه بهگونهای است که گویی دوباره تجربه آسیبزا را تجربه میکنید
- پریشانی شدید با یادآوری رویداد
- واکنشهای فیزیولوژیکی مانند افزایش ضربان قلب یا تعریق با به یادآوری رویداد
علائم اجتنابی اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD)
در این سطح از علائم، فرد اجتناب مداوم از محرکهای مرتبط با آسیب را تجربه میکند.
- کاهش محسوس علاقه به فعالیتهای مهم یا شرکت کردن در آنها
- دامنه محدود عاطفه (مثل ناتوانی در داشتن احساسهای محبتآمیز)
- احساس کوتاه شدن آینده (مثلاً انتظار ندارد که شغل داشته باشد، ازدواج کند، بچهدار شود یا عمر طبیعی را طی کند.)
- اجتناب و گریز از افکار یا احساسات مربوط به رویداد آسیبزا
- دوری کردن از یادآوری آسیبهایی مانند افراد، مکانها، اشیا یا موقعیتها
- مقاومت در برابر مکالمه و تشریح در مورد آنچه اتفاق افتاده یا احساسی که نسبت به آن دارید
علائم محسوس در برانگیختگی و واکنشپذیری اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD)
این دسته از علائم اغلب ثابت است. آنها میتوانند منجر به احساس استرس و عصبانیت شوند و ممکن است در بخشهایی از زندگی روزمره مانند خواب، غذا خوردن یا تمرکز اختلال ایجاد کنند.
- رفتار تحریکپذیر و طغیان خشم و عصبانیت
- گوش به زنگی
- اختلال در تمرکز
- مشکل در به خواب رفتن یا ماندن در خواب
- رفتار بیپروا یا خودویرانگر
- آگاهی بیش از حد از محیط اطراف و تهدیدات احتمالی برای ایمنی
- پاسخ یکه خوردن مفرط
علائم شناختی و خلقی اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD)
این دسته از علائم میتواند پس از رویداد آسیبزا شروع و بهمرور بدتر شوند. آنها میتوانند باعث شوند که فرد احساس جدایی از دوستان یا اعضای خانواده کند و بهطور ناگهانی از دیگران فاصله بگیرد.
- تلاش برای به خاطر سپردن بخشهای مهم رویداد آسیبزا در حافظه خود
- باورهای بدبینانه و تیره درباره خود یا دیگران (مانند من آدم بدی هستم یا به هیچکس نمیتوان اعتماد کرد)
- حالات هیجانی منفی مانند احساس مکرر ترس، وحشت، خشم، گناه، شرم یا ناامیدی
- از دست دادن علاقه به فعالیتهایی که زمانی لذت بخش بودند
- احساس جدایی از دیگران
- داشتن مشکل در تجربه احساسات مثبت مانند شادی یا رضایت
- عقاید و انتظارات منفی
این آشفتگی ناراحتی بالینی مهمی را ایجاد میکند که با اضطراب اجتماعی، شغلی و سایر زمینههای عملکرد اختلال ایجاد میکند. اگر مدت نشانهها کمتر از 3 ماه باشد اختلال حاد است و اگر مدت نشانهها 3 ماه یا بیشتر باشد، مزمن است. اگر شروع نشانهها 6 ماه بعد از حادثه آسیبزا باشد به آن شروع معوق گفته میشود.
افرادی که با اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) زندگی میکنند، اغلب دچار مشکلات جسمی و روانی دیگری از جمله افسردگی و سوءمصرف مواد نیز میشوند و قادر به مدیریت افکار و احساسات خود نیستند. علائم PTSD میتوانند شدت پیدا کند و در طول زمان بدتر شوند.
سبب شناسی اختلال اضطراب بعد از سانحه
بنا به تعریف اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD)، عامل اصلی پیدایش آن فشار است. در مدل روانکاوانه اختلال PTSD، این فرضیه مطرح است که سانحه باعث فعال شدن مجدد تعارض روانی میشود که تا پیش از آن آرام بود و نمودی نداشت، اما در واقع هنوز حل نشده بود. درواقع میتوان گفت که افراد ممکن است پس از تجربه یا قرار گرفتن در معرض یک رویداد فوقالعاده استرسزا که شامل مرگ یا تهدید به آن، آسیب جدی باشد که زندگی او را تهدید کند، دچار پی تی اس دی شوند.
البته هنوز دقیقاً مشخص نیست که چرا برخی افراد به PTSD مبتلا میشوند و برخی دیگر نه. بهاحتمال زیاد مجموعهای از عوامل در بروز آن نقش دارند که در زیر به برخی از آنها اشاره میکنیم:
- 1-قرار گرفتن در شرایط استرسزا از زندگی، از جمله اینکه چقدر ضربه شدید بوده است.
- وجود اختلالهای روانی مانند اضطراب یا افسردگی دریکی از اعضای خانواده
- وجود برخی از ویژگیهای شخصیتی ارثی و خلقوخوی افراد
- فعال نبودن هورمونها و مواد شیمیایی مغز برای پاسخگویی به استرس
- عوامل ژنتیکی آسیبپذیری را در برابر این اختلال افزایش میدهد.
- در بیماران مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی، خطر PTSD را نیز افزایش میدهد.
در این میان وجود برخی از عوامل نیز ممکن است که باعث تشدید خطر ابتلا به اختلال اضطراب بعد از سانحه در افراد شود، مانند:
- تجربه ضربه شدید درازمدت که فرد را تهدید میکند.
- سابقه قبلی تروما مانند سوءاستفاده در دوران کودکی که برای فرد رخ داده است.
- شغلی آسیبزا و خطرآفرین که بهطور روزانه فرد را در معرض اضطرابهای طولانی مدت قرار میدهد.
- سوءمصرف مواد در فرد
- نداشتن پشتیبانی و حمایت قوی از طرف خانواده
درمان اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD)
برای کسانی که علائم پی تی اس دی را دارند، بهترین راه شروع سریع درمان است؛ زیرا با به تعویق افتادن آن امکان تشدید علائم در فرد بسیار زیاد است. مراجعه به یک متخصص و درمانگر که تشخیص اولیه را انجام دهد، بهترین گزینه برای شروع درمان است. درمان اصلی در اختلال اضطراب پس از سانحه، روان درمانی یا دارو درمانی یا ترکیبی از این دو شیوه درمانی است.
اگرچه درصد زیادی از این افراد مایل نیستند که برای نشانههای خود درصدد درمان برآیند، اما بسیاری از افرادی که در مرحله بحرانی پی تی اس دی قرار دارند، حالت آشوب حادی را تجربه میکنند و قادر نیستند اضطراب خود را مدیریت کنند.
این افراد ممکن است در شرایطی باشند که امکان تنظیم قرارهای مقالات طولانی مدت با درمانگران را ندارند و نمیتوانند درمانهای طولانی مدت را ادامه دهند، برای این افراد به کمک فوری برای مقابله با موقعیتهای استرسزا نیاز است. برای درمان اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) چند رویکرد وجود دارد:
- درمان بحران کوتاه مدت
- جلسات روان درمانی
- درمان مواجهه سازی مستقیم
- بازسازی شناختی
- حساسیتزدایی و پردازش مجدد حرکات چشم
- دارو درمانی
درمان بحران کوتاه مدت
یکی از شیوههای درمانی در اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) درمان بحران کوتاه مدت است که تمرکز آن بر مسئله فوری است که فرد یا خانواده در مورد آن مشکل دارد. مشکلات جسمانی نیز ممکن است به درمانهای اضطراری نیاز داشته باشد، اما درمانگران در این مورد به مشکلات شخصی یا خانوادگی که ماهیت هیجانی دارند میپردازند. راهبرد اصلی در این نوع از درمان این است که از قربانیان آسیب دیده حمایت عاطفی صورت بگیرد. آنها را ترغیب کند که در مورد تجربیات خود در طول درمان گفتگو کند.
روان درمانی
شکل دیگری از درمان در اختلال اضطراب پس از سانحه، روان درمانی است که گاهی به آن گفتار درمانی نیز گفته میشود. این شیوه از انواع تکنیکهای درمانی تشکیل شده است که درمانگر یا تراپیست برای کمک به افراد در شناسایی و تغییر احساسات، افکار و رفتارهای نگران کننده از آنها استفاده میکنند. روان درمانی برای افراد مبتلابه پی تی اس دی و خانوادههای آنها حمایت، آموزش و راهنماییهایی ارائه میدهد که بتوانند از این بحران به سلامتی گذر کنند. درمان میتواند فردی یا به صورت گروهی انجام شود و معمولاً 6 تا 12 هفته طول به طول میانجامد.
کارکرد اصلی که روان درمانی دارد این است که نشانههای PTSD را هدف قرار میدهند، درحالیکه برخی دیگر بر مشکلات اجتماعی، خانوادگی یا شغلی تمرکز دارند. رواندرمانیهای مؤثر با تکیه بر مؤلفههای کلیدی در درمان، بر مهارتهای یادگیری بهمنظور کمک به شناسایی محرکها و مدیریت علائم تأکید دارند.
مواجهه سازی مستقیم
یکی دیگر از راهبردهای درمانی در اختلال اضطراب بعد از سانحه مواجهه سازی مستقیم است که گرایش رفتاری دارد و در درمان افراد مبتلا به پی تی اس دی مؤثر بوده است. این شیوه درمانی برای افرادی که به شروع معوق و مزمن مبتلا هستند بسیار مفید است. در این روش درمانجو با محرکهایی ترسناک یا با رویدادی آسیبزا مواجه داده میشود. این روش، مواجهه مکرر و ادامهدار را به صورت واقعی یا تجسمی با محرکهای بیضرر اما ترسناک، با هدف کاهش اضطراب در فرد انجام میشود.
با این روش افراد یاد میگیرند که با قرار دادن تدریجی و ایمن خود در آن موقعیت احساسات خود را مدیریت کنند. این روش یکی از کاربردیترین شیوههای روان درمانی است.
بازسازی شناختی
یکی از شیوههای متداول در روان درمانی که برای درمان اختلال اضطراب بعد از سانحه نیز کاربرد دارد بازسازی شناختی است. این شیوه به افراد کمک میکند تا بتوانند به درک درستی از رویداد آسیبزا دست پیدا کنند. گاهی اوقات مردم این رویداد را متفاوت از نحوه وقوع آن یادآوری میکنند و این باعث احساسات تلخ و عذابآوری در آنها میشود.
این احساسها باعث میشود که آنها در مورد چیزی که تقصیر آنها نیست احساس گناه یا شرم کنند. بازسازی شناختی میتواند به افراد مبتلا به PTSD کمک کند تا به روشی واقع بینانه در مورد آنچه اتفاق افتاده است بیندیشند و به مدیریت بحران کمک کنند.
حساسیتزدایی و پردازش مجدد حرکات چشم
یکی از روشهای درمانی دیگر در اختلال اضطراب بعد از سانحه حساسیتزدایی و پردازش مجدد حرکات چشم (EMDR) است که از فنون روان درمانی نسبتاً نوظهور است که به شما امکان میدهد تا با کمک حرکات هدایت شده چشم، خاطرات آسیبزا را به روشی جدید و مثبتتر پردازش کنید.
دارو درمانی برای اضطراب پس از سانحه
روش دیگری که برای درمان اختلال اضطراب پس از سانحه در نظر گرفته میشود، شامل دارو درمانی است؛ زیرا افرادی که در معرض موقعیتهای استرسزا قرار میگیرند، معمولاً دچار احساسهای شدید از اضطراب یا افسردگی میشوند که باعث کرختی، افکار مزاحم و اختلالهای خواب میشود. برای تسکین نشانههای شدید پی تی اس دی میتوان از چند دارو برای بهبود شرایط استفاده کرد. برای مثال داروهای ضد افسردگی که گاهی در تسکین نشانههای افسردگی و افکار مزاحم از آنها استفاده میشود، میتواند برای اجتناب از PTSD مفید واقع شود.
در بخش دارو درمانی، مهارکنندههای باز جذب سروتونین، داروهایی نظیر سرترالین و پاروکستین به دلیل کارایی، قابل تحمل بودن و بیخطر بودنشان در خط مقدم از درمان اختلال اضطراب بعد از سانحه قرار دارند. همچنین اثربخشی بوسپیرون، ایمی پرامین در درمان PTSD مورد تائید قرارگرفته است.
علائم اختلال PTSD در کودکان
اضطراب پس از سانحه فقط مختص به بزرگسالان نیست، بلکه کودکان و نوجوانان را هم درگیر میکند. البته علائم و نشانههای آن در سنین مختلف تفاوتهایی دارد؛ بهعنوان مثال در کودکان زیر شش سال اختلال را علائم اضطراب پس از سانحه باعث بروز علائمی مانند وابستگی بیش از حد به بزرگسالان، شب ادراری، کمبود اعتمادبهنفس و گوشهگیری، بازسازی اتفاق در بازی و ناتوانی کلامی خود بروز میدهد.
زمانی که کودکان بین پنج تا 12 سال اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) شوند، رویداد آسیبزا را دربازیها، داستانها و تصاویری که نقاشی میکنند، به نمایش میگذارند و به این طریق احساسات خود را نمایش میدهند.
در کودکان و نوجوانان بین 12 تا 18 سال اختلال پی تی اس دی از طریق رفتارهای تکانشی، بیاحترامی و خشم نسبت به دیگران، پرخاشگری و انزوا طلبی به نمایش درمیآید. کودکانی که آزار و اذیت جنسی را تجربه کرده باشند، معمولاً دچار بحران عمیقی میشوند و آن را بهصورت رفتارهایی مثل پرخاش، رفتار جنسی غیرمعمول، صدمه زدن به خود و دیگران و سوءمصرف مواد مخدر یا نوشیدنیهای الکلی تخلیه میکنند. این کودکان نیاز به مراقبت و درمان دارند و دچار احساس کم ارزشی، انزوا، اضطراب، ترس و غم عمیقی در وجودشان هستند.
چگونه میتوانیم به دوست یا خویشاوند مبتلا به پی تی اس دی کمک کنیم؟
اگر در بین دوستان و نزدیکان خود فردی را میشناسید که ممکن است دچار پی تی اس دی باشد و قصد دارید به او کمک کنید، مهمترین کاری که میتوانید انجام دهید این است که به آن فرد کمک کنید تا مراحل تشخیص و درمان مناسب را به سرعت طی کند. برخی از افراد ممکن است برای گرفتن وقت مشاوره از درمانگر نیاز به کمک داشته باشند و همراهی شما میتواند او را دلگرم کند.
اگر یکی از دوستان نزدیک یا خویشاوندان مبتلا به PTSD تشخیص داده شد، میتوانید او را تشویق کنید که برنامه درمانی خود را با درمانگر تنظیم کرده و بهطور مرتب دنبال کند. در درمانهای مربوط به اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) نقش گروه و خانواده بسیار مهم است. گروه درمانی و خانواده درمانی نتایج بهتری را در این اختلال داشته است.
- حمایت عاطفی، درک، صبر و تشویق در درمان آنها بسیار مؤثر است.
- اطلاعات خود را در این مورد بیشتر کنید تا بتوانید احساسات او را درک کنید و این حس کمک زیادی به او میکند.
- زمانی که با شما گفتگو میکند با دقت به حرفهای او گوش کنید و به موقعیتهایی که ممکن است علائم پی تی اس دی را تحریک کند توجه کنید.
- برنامه ریزیهای مثبت مانند پیادهروی، گردش و سایر فعالیتها مشترک با او میتواند درمان را سرعت ببخشد.
پیشگیری از اختلال اضطراب بعد از سانحه
همهی افرادی که یک موقعیت آسیبزا و بحرانی را پشت سر میگذارند، دچار اضطراب و استرس، بیخوابی، افسردگی و احساس گناه هستند و تا مدتها نمیتوانند زندگی عادی خود را دنبال کنند. دریافت کمک به موقع برای این افراد میتواند از بدتر شدن شرایط جلوگیری کند و با درمان اختلال اضطراب بعد از سانحه، به فرد رهایی ببخشد. این کمک میتواند شامل حمایت خانواده و دوستان از این افراد باشد.
مراجعه به روانپزشک نیز میتواند در بهبود شرایط آنها بسیار مؤثر باشد. مشاوره و حمایت دیگران همچنین ممکن است از روی آوردن به روشهای ناسالم مقابلهای مانند سوءاستفاده از الکل یا مواد جلوگیری کند.
سؤالات متداول
نحوه درمان اختلال اضطراب بعد از سانحه در کودکان چه تفاوتی با بزرگسالان دارد؟
داروهایی که در دارو درمانی تجویز میشود ضد اضطراب و آرامبخش هستند و مصرف آنها برای کودکان مناسب نیست. به همین دلیل برای کودکان تنها از روان درمانی استفاده میشود ولی برای بزرگسالان ترکیبی از دارو درمانی و روان درمانی راهکار مناسبتری است.
چه زمانی باید به دنبال مراقبت فوری باشیم؟
اگر فردی که دچار اختلال اضطراب بعد از سانحه است به فکر صدمه زدن به خود یا شخص دیگری باشد، باید برای مراجعه او به کلینیکهای مشاوره و روان درمانی اقدام کنید و برای دریافت مراقبتهای پزشکی او را تشویق کنید. همچنین میتوانید یک از اعضای خانواده و نزدیکان وی را در جریان مشکلات او قرار دهید.
پی تی اس دی چگونه میتواند روی سیستم بدن تأثیر بگذارد؟
با توجه به تحقیقات انجامگرفته پی تی اس دی میتواند باعث بروز برخی از عوارض برای بدن شود. این عوارض جسمانی به شکل درد مزمن اسکلتی عضلانی، فشارخون بالا، چربی خون بالا، چاقی و بیماری قلبی عروقی در فرد مبتلا ظاهر میشوند و روند زندگی وی را مختل میکنند.
مطالب پیشنهادی
- تمرکز و 10 راهکار افزایش آن
- اختلال اضطراب اجتماعی و علائم
- انواع تست هوش کودکان با جواب
- سادیسم در رابطه و علائم آن
- علت و علائم تپش قلب
- آنورکسیا چیست و 5 روش درمان آن
- تپش قلب چیست؟ و 5 راه برای مدیریت آن
- موزیک آرامبخش و 18 تاثیر آن بر سلامت روان
- بی اشتهایی عصبی و 8 راه مقابله با آن
- هیپنوتیزم چیست و 2 مرحله آن
لینک منابع
