اختلال آگورافوبیا و آشنایی با علت های آن
نمیدونم در مورد واژه آگورافوبیا چیزی شنیدید یا نه! اما یکی از معضلاتی که من سالها باهاش دستوپنجه نرم کردم، همین موضوع بود. هر موقعیتی منو به اضطراب شدید میرسوند. اضطرابی که گاهی به حملههای پانیک ختم میشد. مثلا اگر میخواستم توی یک بازار شلوغ خرید کنم، همه وجود من پر از اضطراب میشد. مکانهای شلوغ و پرجمعیت، محیطهای کوچیک مثل آسانسور، سینما و وسایل نقلیه عمومی حال منو بد میکرد.
زمانی که سنم کمتر بود و چیزی از این مشکل نمیدونستم، فکر میکردم من یک آدم عجیب هستم. فکر میکردم با بقیه آدمها خیلی فرق میکنم. بیاطلاعی من از مشکل اصلیم باعث شده بود که خودم رو آدم بیعرضهای بدونم.
به مرور زمان با اصطلاحی به نام ترسهای مرضی آشنا شدم و فهمیدم این مشکل من یک اختلال روحی محسوب میشه که بهش میگن آگورافوبیا. من به اختلالی مبتلا بودم که انجام سادهترین کارها برام دشوار بود. به طوری که گاهی وقتا افراد کماطلاع و بعضاً نادان منو مسخره میکردن.
اما موقعی که فهمیدم این اختلال درمان داره، بلافاصله دست به کار شدم. اینجا بود که با بوجیکا آشنا شدم. روانشناسهای کلینیک بوجیکا با مشاورههای روانشناسی تونستن به من کمک کنن و به مرور زمان این اختلال در من کمتر شد. میخوام بدونید که بسیاری از مشکلات روحی ما، در صورت مشورت با یک روانشناس کاربلد، به مرور زمان رفع میشن. به قول معروف، کار رو باید به کاردان سپرد.
اختلال آگورافوبیا چیست؟
اگر بخواهیم واژه آگورافوبیا را معنی کنیم باید بگوییم این واژه از دو بخش تشکیل میشود. آگورا که یک واژه یونانی و به معنی محل تجمع بوده و فوبیا که واژهای انگلیسی و به معنی ترس است. آگورافوبیا نوعی اختلال روحی است که موجب ایجاد اضطراب شدید در فرد میشود. در واقع این اضطراب در موقعیتهای خاصی ایجاد میشود. فرد از موقعیتها و مکانهای خاصی ترس شدید دارد.
به طوری که این ترس منجر به اضطراب و استرس بسیار شدید در او خواهد شد. فرد مبتلا به اختلال آگورافوبیا حس میکند در آن مکان گیر افتاده است و به هیچ عنوان نمیتواند از آنجا خارج شود. فرد در این حالت احساس میکند که در حال مرگ است. فرقی نمیکند که این جمعیت زیاد در محیط کوچک یا سرپوشیده باشد یا در محیط بزرگ و فضای باز. به طور کلی هر مکانی که احساساتی از جمله گیر افتادن، ترس، خجالت و امثال این موارد را به فرد وارد کند، موجب ایجاد علائم آگورافوبیا در او خواهد شد.
موقعیتهایی نظیر:
● وسایل نقلیه عمومی مانند قطار، هواپیما، اتوبوس، مترو
● مکانهای شلوغ مانند بازارها و پاساژها و …
● مکانهای در بسته مانند سالن سینما، کنسرت، تالار و …
● مکانهای بزرگ و فضاهای باز مانند پارک
● مکانهای تنگ و کوچک مثل آسانسور، دستگاه MRI و …
● بیرون رفتن از خانه به تنهایی
● رفتن به سوپرمارکت و یا مهمانیهای پرجمعیت
● ایستادن در صفهای مختلف
حال برخی از افراد ممکن است در یک یا چند مورد از این موقعیتها دچار مشکل شوند. برخی دیگر نیز در تمامی این موقعیتها علائم آگورافوبیا را تجربه میکنند. این موضوع موجب میشود که زندگی فرد دچار اختلال گردد. به خصوص اگر فرد مبتلا در یکی از این مکانها به تنهایی وارد شود، این اضطراب بسیار شدیدتر خواهد شد. فرد مبتلا به آگورافوبیا معمولاً احساس میکند در اغلب جمعها موجودی اضافه است.
از این جهت در مکانهای شلوغ احساس ناامنی و خجالت میکند. همچنین این افراد وقتی به بیرون از خانه میروند، همیشه ترس این را دارند که نکند در جایی به دام افتاده و دیگر نتوانند به خانه بازگردند. این افراد از ایجاد علائم ترس خود نیز وحشت دارند؛ زیرا میترسند که به خاطر این علائم از طرف دیگر مورد تمسخر واقع شوند.
آنها ترس از این دارند که مواردی مانند زمین خوردن و یا حتی بیاختیاری در ادرار و مدفوع در آنها ایجاد شود؛ به همین دلیل ترجیح میدهند از اغلب مکانهای اضطرابزا دوری کنند و به مرور زمان تبدیل به موجودی منزوی خواهند شد. آگورافوبیا در صورتی که بسیار شدید باشد میتواند با حملات پانیکی همراه شود. حملات پانیک در بسیاری از افرادی که به اختلالات اضطرابی و روانی دچار هستند وجود دارد. هنگام حمله پانیک، فرد ممکن است دچار علائم مختلفی شود. تمام این علائم در حالت بسیار شدیدی رخ میدهند.
علائمی مانند:
● درد شدید در قفسه سینه
● تنگی نفس و احساس خفگی
● تپش و ضربان قلب شدید و بالا
● احساس سرگیجه، لرز و رعشه در بدن
● تعریق شدید
● احساس گرگرفتگی
● علائم گوارشی مانند حالت تهوع و یا اسهال
● بی حسی و کرختی در بدن و یا حالت سوزن سوزن شدن بدن
اغلب افراد مبتلا به این اختلال کاملاً آگاه هستند که این ترسشان غیرمنطقی و بیدلیل است. اما از انجام کاری برای رفع این ترس عاجز هستند. آنها میخواهند که نترسند، اما هیچ کاری از دستشان برنمیآید. این موضوع موجب میشود که بعضی از این افراد دچار عدم اعتماد به نفس شوند. در واقع بسیاری از این افراد احساس میکنند که موجوداتی بیعرضه و ترسو هستند. حتی گاهی از طرف اطرافیان مورد تمسخر واقع میشوند.
تمام این موارد موجب میشوند که روابط فرد از جمله روابط عاطفی، دوستی و کاری او دچار اختلال گردند. گاهی اوقات اختلال آگورافوبیا در حد بسیار کمی است. اما در برخی از افراد این اختلال بسیار پیشرفته خواهد شد. این موضوع، خود منجر به ایجاد مشکلات بسیار شدیدتری در فرد میشود؛ بنابراین فردی که به این مشکل دچار است، هر چه سریعتر باید برای درمان اقدام نماید.
دلایل ایجاد اختلال آگورافوبیا
علتهای ایجاد اختلال آگورافوبیا فقط به یک عامل ختم نمیشود؛ بلکه عوامل مختلفی ممکن است در ایجاد این اختلال دخیل باشند. لازم به ذکر است که زنان نسبت به مردان، بیشتر در معرض آگورافوبیا قرار دارند. در ادامه به برخی از عوامل موثر در ایجاد اختلال فوبیا اشاره میکنیم.
● تأثیر ژنتیک در ایجاد آگورافوبیا
ژنتیک یکی از موارد مهمی است که منجر به ایجاد آگورافوبیا خواهد شد. بسیاری از مشکلات روحی و جسمی ما ریشه در ژنتیک دارند.
● تأثیر تجربه های تلخ در ایجاد آگورافوبیا
برخی از تجربههای سخت و تلخ قبلی میتوانند در ایجاد آگورافوبیا دخیل باشند. به طور مثال ممکن است فرد قبلاً در یک موقعیت خاص قرار گرفته و شرایطی پیش آمده که استرس و تشویش زیادی را در فرد به وجود آورده است. حال این تجربه تلخ باعث شده است که فرد برای همیشه از آن موقعیت خاص وحشت داشته باشد.
● تأثیر استرس های محیطی بر ایجاد آگورافوبیا
بسیاری از استرس های محیطی که در طول زندگی فرد در زمینههای مختلف برای او به وجود آمدهاند، میتوانند پایهگذار اختلالاتی همچون آگورافوبیا باشند. در واقع استرسها و تجربههای تلخ که فرد در موضوع بهخصوصی داشته است، حتی موضوعی که ربطی به موقعیت وحشتناک کنونی ندارد نیز در ایجاد آگورافوبیا موثر هستند.
معمولا افرادی که یک موقعیت استرسزا مانند از دست دادن شغل و یا پایان روابط عاشقانه برایشان اتفاق میافتد، دچار این اختلال میشوند. شخص با احساس ناراحتی شدید خود را در خانه حبس کرده و مکانهای دیگر را ناامن تلقی میکند. هر چقدر این دوره طولانیتر شود، به ایجاد آگورافوبیا بیشتر کمک خواهد کرد.
● تأثیر ابتلا به پانیک یا فوبیاهای دیگر
برخی از افرادی که مبتلا به حمله پانیک هستند نیز میتوانند در معرض این اختلال قرار گیرند. داشتن فوبیاهای دیگر نظیر کلاستروفوبیا نیز در ایجاد آگورافوبیا تاثیر دارند. کلاستروفوبیا نوعی از ترس است که در مکانهای تنگ و کوچک ایجاد میشود. همچنین افراد مبتلا به فوبیای اجتماعی نیز در معرض ابتلا به آگورافوبیا هستند.
● تأثیر داشتن سابقه آزارهای مختلف
داشتن سابقه آزار فیزیکی، جنسی و یا اختلال وسواس فکری و عملی نیز در این موضوع تاثیرگذار است.
● تأثیر ابتلا به بیماری های دیگر در ایجاد آگورافوبیا
افرادی که مبتلا به بیماریهای روده ملتهب و یا پارکینسون هستند، معمولاً علائم شدیدتری را تجربه خواهند کرد.
عوارض اختلال آگورافوبیا
اختلال آگورافوبیا در صورت عدم درمان میتواند به طور کلی زندگی فرد را مختل کند. افراد مبتلا به آگورافوبیا خود به تنهایی نمیتوانند از عهده مسائل شخصی زندگی خود برآیند؛ زیرا این افراد برای بیرون رفتن از خانه، حتماً باید یک همراه داشته باشند.
طبیعتا این موضوع ممکن است چندان امکانپذیر نباشد؛ بنابراین بسیاری از این افراد به مرور زمان به خانهنشینی و انزوا روی خواهند آورد. همچنین اختلالات شدیدتری همچون افسردگی، اعتیاد به الکل و مواد مخدر، بسیاری از اختلالات ذهنی، فکری و شخصیتی نیز برای فرد پدید خواهد آمد. این افراد پس از مدتی دچار کمبود عزت نفس و اعتماد به نفس شدیدی خواهند شد.
آیا اختلال آگورافوبیا قابل پیشگیری است؟
در پاسخ به این سوال باید بگوییم بله. در صورتی که در حال حاضر از یک موقعیت خاص ترس داشته و دچار اضطراب میشوید، سعی کنید از آن فرار نکنید. گاهی از اوقات ما مشکلی با برخی از موقعیتها نداریم. اما به مرور زمان و به دلیل عوامل مختلفی ممکن است نسبت به آن دچار ترس و اضطراب شویم.
در چنین شرایطی باید سعی کنید هر چه بیشتر با آن مواجه شده و از آن فرار نکنید. ممکن است انجام این کار به تنهایی برای شما سخت باشد؛ پس سعی کنید از یک همراه کمک بگیرید. اگر به مرور زمان نتوانستید این مشکل را برطرف کنید، حتماً هر چه زودتر به روانشناس مراجعه نمایید؛ زیرا این مشکل هر چقدر کهنهتر شود، درمان آن نیز سختتر خواهد شد.
روش های درمانی برای اختلال آگورافوبیا
درمان اختلال آگورافوبیا در دو نوع دارویی و رواندرمانی انجام میشود. هر دو این درمانها باید همزمان با یکدیگر انجام گیرند. در واقع برای درمان این اختلال باید هم به روانپزشک و هم به روانشناس مراجعه کنید. درمان این مشکل ممکن است زمانبر باشد. البته زمان رسیدن به نتیجه مطلوب، به شدت بیماری نیز بستگی دارد.
بدیهی است که هر چقدر شدت بیماری در فرد بیشتر باشد، درمان آن نیز طولانیتر خواهد شد؛ بنابراین عجله نکنید و خودتان را برای یک درمان احتمالاً طولانیمدت آماده نمایید. پیگیری، صبر و حوصله در درمان این اختلال بسیار مهم است. در ادامه به توضیح هر کدام از این روشهای درمانی میپردازیم.
● روان درمانی برای درمان آگورافوبیا
درمانهای رواندرمانی برای اختلال آگورافوبیا به صورت تعیین اهداف درمانی انجام میشوند. در واقع در رواندرمانی، روانشناس به آموزش یک سری مهارتهای عملی به فرد میپردازد. یکی از اصلیترین و مهمترین درمانها در روانشناسی، درمان شناختی رفتاری است. در زمینه درمان آگورافوبیا نیز این نوع درمان، پاسخ بسیار موثری میدهد. در واقع در این نوع درمان، فرد احساسات واقعی در مورد موقعیت اضطرابزا را جایگزین احساسات غیرواقعی و تحریفشده میکند.
رواندرمانی در واقع نوعی گفتار درمانی است. در این نوع درمان شخص مبتلا، با رواندرمانگر در مورد ترسهای خود صحبت میکند. به طور کلی هر موضوعی که به ترسها واضطرابهای فرد مربوط شوند، در جلسات رواندرمانی مطرح میشوند. یکی دیگر از درمانهایی که در جلسات رواندرمانی مطرح میشود، به مواجههدرمانی معروف است. در واقع در این نوع درمان، فرد با موقعیت اضطرابزا مواجه شده و این ترس به مرور زمان از بین میرود.
● درمان دارویی آگورافوبیا
گفتیم برای درمان آگورافوبیا در اغلب موارد به دارو نیز نیاز است. از جمله انواع داروهایی که برای این اختلال تجویز میشوند، داروهای ضد افسردگی هستند. داروهای ضد افسردگی شامل مواردی همچون آمیتریپتیلین و نورتریپتیلین میشوند. همچنین برخی از داروهایی که بازجذب سروتونین را مهار میکنند نیز برای این اختلال تجویز میشوند. این نوع داروها بیشتر برای افرادی است که اضطراب آنها با پنیکهای شدید همراه است.
داروهایی مانند بنزودیازپینها که جزء داروهای ضد اضطراب محسوب میشوند نیز برای مدت کوتاهی تجویز میگردند. بنزودیازپینها جزء داروهای حساس بوده و نباید بیشتر از زمانی که روانپزشک تجویز کرده است مصرف شوند. از داروهای مهارکننده بازجذب هورمونهای سروتونین و همچنین اپی نفرین میتوان به داروهایی مانند پاروکستین، فلوکستین، ونلافاکسین و دولوکستین اشاره کرد. از دیگر داروهای ضد اضطراب میتوان به آلپرازولام و کلونازپام نیز اشاره نمود.
نکاتی برای درمان آگورافوبیا
درست است که درمان فوبیا نیاز به کمک گرفتن از روانپزشک و روانشناس دارد، اما تغییراتی که خودمان در شیوه زندگی خود ایجاد میکنیم نیز در این موضوع بسیار حائز اهمیت است. در این قسمت از مقاله به نکاتی اشاره میکنیم که میتوانند درمان آگورافوبیا را سرعت بخشند.
● نکته اول در خصوص درمان آگورافوبیا این است که مراجعه به روانپزشک و روانشناس را به طور منظم انجام داده و پیگیری کنید.
● سعی کنید مهارتهایی را که به ریلکس شدن ذهن و جسم کمک میکنند بیاموزید. مهارتهایی مانند مدیتیشن، یوگا و تنفس عمیق در این موضوع بسیار موثر هستند.
● فرار نکردن از موقعیت استرسزا، یک اقدام ضروری در این موضوع است. هر چقدر بیشتر خودتان را از آن موقعیت خاص فراری دهید، این ترس در شما بیشتر خواهد شد.
● مصرف الکل و مواد مخدر را کاهش داده و حتی به صفر برسانید. داشتن یک سبک زندگی سالم، بسیار میتواند در درمان این اختلال تاثیرگذار باشد.
● خواب به موقع و کافی، تغذیه سالم و همچنین ورزش مستمر به شدت میتوانند این اختلال را کاهش دهند. خوب است بدانید که ورزش مستمر میتواند به تولید برخی مواد شیمیایی در مغز که موجب احساس آرامش خواهند شد، کمک زیادی کند. همچنین مواد غذایی سالم شامل انواع میوهها و سبزیجات، غلات، پروتئینهای بدون چربی و دوری از فست فودها و مواد غذایی ناسالم، در روند درمانی بسیار موثر است.
● در برخی موارد ممکن است روانشناس، گروهدرمانی را پیشنهاد کند. پس از این پیشنهاد استقبال کرده و آن را پیگیری نمایید.
● نکته مهم دیگری که در خصوص درمان آگورافوبیا باید در نظر داشته باشید این است که در طول دوره درمانی، از داروهای گیاهی و همچنین مکملهای غذایی استفاده نکنید؛ زیرا اولاً مشخص نیست که این نوع داروها تا چه حد در رفع اضطراب موثر هستند. همچنین امکان تداخل این مواد با داروهای تجویز شده توسط روانپزشک وجود دارد. تداخلهای دارویی در اغلب مواقع میتواند بسیار خطرناک باشد.
سخن پایانی
در این مقاله در مورد اختلال آگورافوبیا صحبت کردیم. اختلالی که درصد زیادی از افراد جامعه به خصوص خانمها با آن دست به گریبان هستند. نکتهای که در مورد اختلالات روحی، روانی و فکری وجود دارد این است که برخی از آنها ممکن است درمانهای طولانی مدتی داشته باشند؛ بنابراین ممکن است بسیاری از افراد در طول مسیر درمان، از این روند خسته شده و درمان خود را کامل نکنند.
اما نکته مهم این است که اختلالات روحی در صورت عدم درمان میتوانند منجر به مشکلات بیشتر و شدیدتری شوند؛ بنابراین در صورتی که مشکلی را در وجود خود احساس کردید و این مشکل زمانی بیشتر از دو یا سه هفته شما را درگیر کرد، درنگ نکنید. با مراجعه به روانشناس و روانپزشک میتوانید این مشکل را برطرف کرده و از بروز اختلالات جدید پیشگیری کنید. کلینیک روانشناسی بوجیکا یکی از معتبرترین مراکز جهت مشاورههای رواندرمانی است. با مراجعه به این مرکز و استفاده از مشاورههای روانشناسان آن میتوانید روانی سالم به خودتان هدیه دهید.
مطالب پیشنهادی
- روان درمانی پویشی چیست؟
- روانکاو خوب در تهران | دکتر روانکاو
- روانشناس در تهران کجا برم؟
- روانپزشک آنلاین در تهران
- دکتر روانکاو کیست و کارش چیست؟
- مشاوره روانشناسی خارج از کشور
- درمان اضطراب شدید بدون دارو
- روانشناس کودک و نوجوان آنلاین
- 10 راه درمان سریع استرس و اضطراب
- اختلال یادگیری از تعریف تا درمان
- انواع خیانت | مرکز مشاوره ازدواج
