روان درمانی پویشی چیست؟ 6 تکنیک رواندرمانی پویشی کوتاه مدت
میخوام درباره روان درمانی پویشی حرف بزنم، برای درک بهتر این روش درمانی، حرفهام رو با یک جمله شروع میکنم: چه احساسی داری؟! این شاید نام آشناترین جملهای باشه که در مراجعه به روانشناسها میشنویم. احتمالا از نظر بعضیها این جمله خیلی کلیشهای به نظر برسه، اما به نظر من اصلا اینطور نیست، چون من با شنیدن این جمله از روانشانسم در کلینیک بوجیکا، متوجه شدم که یک شنونده خوب و سر تا پا گوش دارم که قراره از امید و آرزوهام، ترسهام، رویاهام و حتی خیالپردازیهام بدون قضاوت شدن، باهاش حرف بزنم.
شاید روان درمانی پویشی به نظر روش قدیمیتری به نظر بیاد اما من با همین روش درمانی نتونستم امید به زندگی رو دوباره به دست بیارم. شما هم حتما این روش درمانی رو امتحان کنید.
روان درمانی پویشی چیست؟
اگر زندگی هر فرد را از کودکی تا به بزرگسالی بررسی کنید، تجربههای بسیاری را پشت سر گذاشته که در شکلگیری شخصیت او نقش دارند. تأثیراتی که محیط و اطرافیان بر فرد میگذارند بههیچوجه قابل انکار نیست. همه تجربهها و احساسات ما شخصیت و هویت ما را میسازند و ریشه بسیاری از مشکلاتی که ما را رنج میدهد در کودکی و نوجوانی ما شکلگرفته است. روان شناسان از این تجربهها برای درمان بیماران خود و برخی از اختلالهای و ناراحتیهای روانی استفاده میکنند.
ناتوانی در برقراری ارتباط سازنده با اطرافیان میتواند زمینه بروز مشکلات روانی بسیاری در افراد شود. عدم وجود ارتباط سازنده بین اعضای خانواده و دوستان باعث شکلگیری بحرانهای عظیم در شخصیت برخی از افراد میشود. در این بین مداخلاتی که روان شناسان برای شناسایی و کاهش درد و رنجها انجام میدهد، میتواند اقدامی مؤثر باشد.
درواقع روانشناسان فضایی را فراهم میکنند که امکان گوش دادن و حل مسئله برای فرد به وجود بیاید و تا حدودی از ناراحتیهای او کاسته شود. یکی از روشهایی که برای حل این موضوعات بهکاربرده میشود، روان درمانی پویشی است که در این شیوه برای حل مشکلات فرد به زیربنای ناهشیار روابط او با والدین و برادر و خواهرهاش در کودکی پرداخته میشود.
زیر بنای این روش درمانی بر اساس نظریه فروید و پیروان او شکل گرفته است. هدف شیوه درمان پویشی در این است که بتواند تعارضها هیجانها و تمایلات سرکوب شده فرد در کودکی به سطح ناخودآگاه آورده شود تا به فرد کمک کند که منطقیتر و واقعیتر با موضوعات پیش روی خود مواجه شود.
روان درمانی پویشی کاربرد بسیار گستردهای دارد و از آن میتوان برای درمان اختلالات بسیاری ازجمله افسردگی، اضطراب، ترسهای مرضی و بیماریهای که در فرد باعث استرس بیدلیل میشوند، استفاده کرد. تأثیرات این شیوه از درمان تا مدتها پس از پایان دوره پایدار خواهد بود. در این مقاله شمارا با رواندرمانی پویشی و شیوهها و انواع آن آشنا خواهیم کرد.
روان درمانی پویشی چیست و چگونه کار میکند؟
روان درمانی پویشی در واقع یک نوع درمان گفتاری یا تاک تراپی محسوب میشود که تفاوت آن با بقیه شیوههای درمانی در این است که از طریق صحبت کردن درباره مشکلات افراد انجام میپذیرد. در این گفتگو فرد با احساسات خود مواجه خواهد شد و علت تعارضهایی در رفتارهای او وجود دارد مشخص میشود.
در روند درمان پویشی، درمانگر به مراجع کمک میکند تا از طریق مرور خاطرات گذشته از انگیزههای ناخودآگاهش آگاهی پیدا کند زیرا بر طرز تفکر، احساسات و اعمالش تأثیرگذار خواهند بود. این درمان در تلاش است که فرد به درک عمیقی از باورها و تجربیات کودکی خود برسد. برخی از الگوهای رفتاری در فرد هستند که بسیار تخریبگرند و در این شیوه درمان فرد با این احساسات مواجه میشود.
با این درمان فرد احساس بهتری به زندگی پیدا خواهد کرد و شیوههای زندگی خود را تغییر خواهد داد. این شیوه درمانی برای همه مفید است و بهخصوص برای زوجها و خانوادهها و حتی گروهها کمک میکند تا تعارضهای بین فردی حل بشود. روان درمانی پویشی به شما کمک میکند که متوجه شوید احساسات و رفتار فعلی شما از طریق تجربیات گذشته و ذهن ناخودآگاه شما شکل گرفته است.
ارتباط بین درمانگر و مراجع در موفقیت این شیوه درمانی بسیار تأثیرگذار است. اگر اعتماد بر رابطه شما حاکم شد میتوانید بهراحتی از احساسات کودکی خود برای درمانگر صحبت کنید. اساس این شیوه درمانی بر اساس نظریههای فروید شکل گرفته است. تجربیات و احساساتی در ناخودآگاه شما شکلگرفته است که ممکن است از آن بیخبر باشید و این حس بهقدری دردناک باشد که شما را درگیر کرده و بر زندگی فعلی شما تأثیرات زیادی گذاشته باشد. شما با کمک درمانگر میتوانید این گره را از زندگیتان پاککنید و ادامه مسیر را طی کنید.
چه مفاهیمی درروان درمانی پویشی مطرح است؟
-
تداعی آزاد
یکی از روشهایی که در روان درمانی پویشی از آن استفاده میشود، روش تداعی آزاد است. مبنای آن بر گفتگو با مراجعهکننده و بیمار است و از او خواسته میشود که بدون اینکه در مورد مسائل بهطور عمیق فکر کند، هر آنچه به ذهن او میآید بیان کند. در این تعریف کردن نباید سانسوری صورت بگیرد. این شیوه از درمان مبتنی بر شکل عمیقی از گفتاردرمانی است که بر اساس اصول و نظریههای روانکاوی انجام میپذیرد. صحبت کردن در مورد مشکلات بیمار در یک محیط درمانی میتواند برای او ارزشمند باشد.
-
تحلیل رؤیا
یکی از فنون دیگری که در روان درمانی پویشی مورد استفاده درمانگر قرار میگیرد روش تحلیل رؤیاها است. در تحلیل رؤیاها محتوای خوابها و رؤیاهای بیمار موردبررسی قرار میگیرد. فروید رؤیاها را شاهراه ورود به ناهشیاریها میداند. فروید بر این باور است که خوابها میتواند دربردارنده تمایلات ناهشیارانه فرد یا ترسهای او باشد که در عالم خواب بهصورت مخدوش شده بر او ظاهر میشوند.
از تکنیک تحلیل رؤیا در درمانهای روانکاوی و روان درمانی پویشی استفاده میشود. در این تکنیک درمانگر قفل ناخودآگاه بیمار را باز میکند که در آن ترسها، خواستهها و انگیزههای پنهان او قرار دارد. این کار باانگیزه دفاع یا قضاوت صورت نمیگیرد بلکه به درمانگر این امکان را میدهد تا از افکار و احساساتی که شاید سالها در قلب و ذهن بیمار دفن شدهاند و به او آسیب میرساند را کشف کند. تنها انگیزه از این اقدام کمک به بیمار است.
-
انتقال
عنصر اصلی در درمانهای پویشی از زمان فروید تا اشکال امروزی آن انتقال است. مفهوم انتقال به این معنی است که بیمار عناصر عاطفی زندگی درونی خود را و حتی احساساتش نسبت به والدینش را به درمانگر منتقل میکند. گاهی ممکن است که برای اولین بار کسی را ببینیم و بیدلیل نسبت به او احساس علاقه یا نفرت در ما ایجاد شود و شاید این به دلیل شباهت آن فرد با کسی باشد که از او نفرت دارید و یا برعکس به او علاقه دارید. درمانگران روان پویشی بر این عقیده هستند که از طریق تحلیل پدیده انتقال در جلسه درمان مراجعان میتوانند تعارضات عاطفی خود را در عمل ببینند و برای رفع آن اقدام کنند.
روان درمانی پویشی به چه شکل عمل میکند؟
روشهایی که روان درمانی پویشی بر اساس آن انجام میگیرد بهقرار زیر است:
- گاهی انگیزههایی وجود دارد که رفتارهای فرد بر اساس آن شکل میگیرد. این انگیزهها میتواند شامل فشارهای اجتماعی یا دلایل زیستشناسی و روانشناسی باشد.
- شخصیت هر فرد بر اساس تجربیاتی که در طول سالها به دست آورده شکل میگیرد و نمیتوان این تجربیات را انکار یا حذف کرد.
- تجربههای گذشته را نمیتوان نادیده گرفت زیرا بر وضعیت حال تأثیرگذار است.
- افرادی که دارای بینش و درک عاطفی باشند در حل مشکلات روانشناختی موفقترند.
- اگر روابط شخصی فرد بهبود پیدا کند، میتواند دامنه انتخابهای خود را گسترش دهد و در نتیجه میتواند در حل مشکلات موفقتر باشد.
- اگر فرد بتواند خاطرات گذشته خود را رها کند، میتواند در آینده زندگی بهتری را تجربه کند.
این فرآیند بر اساس انتقال انجام میشود. انتقال به این صورت است که مراجع احساسات خود را نسبت به شخصی دیگر به درمانگر خود منتقل میکند و شیوه درمانگر هم به این صورت است که دوباره این احساسات را به سمت مراجع برمیگرداند. این روند حتی میتواند بدون اطلاع درمانگر صورت بگیرد و رویکرد درمانگرها به این انتقال میتواند متفاوت باشد.
آنچه در شیوهی روان درمانی پویشی بسیار مهم است، رابطهی بین درمانگر و مراجع است. در این ارتباط است که افراد از گذشته و احساسات و خاطرات آن آگاهی پیدا میکنند و حتی میتوانند درک بهتری به جهان هستی پیدا کنند.
جلسات درمان روان پویشی چگونه است؟
اگر قصد دارید برای درمان مشکلات خود از روان درمانی پویشی استفاده کنید، باید یک یا چند جلسه در هفته با درمانگر خود ملاقات داشته باشید و هر جلسه باید در حدود 45 یا 60 دقیقه باشد. شاید این جلسات تا ماهها به طول بیانجامد تا مشکل شما حل شود.
طول درمان به این شکل است که از شما خواسته میشود که هر آنچه در ذهن دارید را بهطور صریح و شفاف بیان کنید و این میتواند از مسائلی باشد که درگذشته با آن مواجه بودید و شما را درگیر کرده بود و یا مواردی که آن با آن روبرو هستید. برای اینکه زودتر به نتیجه برسید نباید چیزی را مخفی کنید و باید با صراحت کامل در مورد مسائل صحبت نمایید.
چه زمانی از روان درمانی پویشی استفاده میشود؟
روان درمانی پویشی زمانی کاربرد دارد که میخواهیم از آن برای درمان افسردگی و سایر اختلالات جدی استفاده کنیم. این شیوه درمان مختص کسانی است که به تازگی حس میکنند معنای زندگی خود را از دست دادهاند و توان ایجاد یا حفظ رابطه با دیگران را ندارند و در ارتباطهای شخصی خود دچار مشکل شدهاند. علاوه بر این میتوان از شیوه روان درمانی پویشی برای درمان اختلال اضطراب اجتماعی، بیاشتهایی عصبی، دردهای مزمن بدن، مشکلات روابط فردی و اجتماعی و انواع زمینههای بروز نگرانی استفاده کرد.
این درمان حتی برای کودکان و نوجوانانی که در سن 6 تا 18 سال قرار دارند و در بحران هویت درگیر شدهاند نیز میتواند کاربردی باشد. تحقیقاتی که در مورد تأثیرات این شیوه درمانی انجامگرفته است، آن را به اندازه درمان شناختی_رفتاری مؤثر میداند. لازم به ذکر است که روان درمانی پویشی برای اختلالهای وسواس فکری _ جبری، استرسهای بعد از سانحه تصادف و روان پریشی روش درمانی مناسبی نیست.
روان درمانی پویشی به افراد کمک میکند که درک بهتری از خودشان پیدا کنند و رفتارهای مخرب را متوقف نمایید. همچنین در درمان مشکلات اجتنابی و اختلال شخصیت اجتنابی در افراد نیز بسیار مؤثر است و شرایط آنها را بهبود میبخشد. مهمترین مزایای حاصل از این شیوه درمان در پایداری نتایج بعد گذشت زمان است. افرادی که با این شیوه تحت درمان قرارگرفتهاند، بعد از اتمام مراحل درمان حال روحیشان بهبود بیشتری مییابد.
تفاوت بین روان درمانی پویشی و درمان روانکاوی چیست؟
بر اساس دیدگاه فروید شباهتهای بسیاری بین روان درمانی پویشی و درمان روانکاوی وجود دارد که شیوه درمانی در هر دو آنها بر درون روانی و پردازش ناخودآگاه تجربه متمرکز است. تفاوت آنها در این است که در روان درمانی پویشی به حل مسئله و پیامدها پرداخته میشود تا خود تجربه. تعداد جلسات روان درمانی پویشی نسبت به روانکاوی کمتر است.
با کمک درمانگر و در حضور او بیمار تمام آنچه در ذهن دارد و برایش اذیت کننده باشد را بیان میکند. این صحبتها میتواند در مورد مشکلات، ترسها، آرزوها، رؤیاها و حتی خیالپردازیها بیمار باشد. هدف این است که بیمار بهبود پیدا کرده و شرایط مطلوبتری را تجربه کند. درمانهای پویشی به دو نوع کوتاه مدت و بلندمدت تقسیم میشوند و طول درمان بستگی به شرایط بیمار دارد.
انواع روان درمانی پویشی
-
روان درمانی پویشی بلندمدت
در این شیوه جلسات درمانی و گفتگو طولانیتر است و اثربخشی آن همانند شیوه روانکاوی است. از این شیوه برای حل مشکلاتی استفاده میشود که سطحیتر و کم اهمیتتر هستند. دورههای درمانی با این روش ممکن است بیش از یک سال و 50 جلسه درمانی به طول بیانجامد.
-
روان درمانی پویشی کوتاهمدت
در این روش درمان در زمان محدودی انجام میشود (25-30 جلسه)
این نوع درمان برای افرادی که با استرس و افسردگی و اضطرابهای شدید مواجه هستند، بسیار مناسب است. این نوع از رواندرمانی به بهبود الگوهای رفتاری کمک میکند. فرد با این روش برکشمش های درونی خود غلبه میکند و با آنها کنار میآید.
ویژگیهای مهم روان درمانی پویشی چیست؟
سه ویژگی مهم روان درمانی پویشی را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
-
آشنایی با الگوها
درمان روان پویشی در آشنایی با الگوهای تکرار شونده به شما کمک میکند. همه معمولاً در هنگام مواجه با مشکلات از روشهایی استفاده میکنند که مختص خودشان باشد و بازخوردی که نشان میدهند بر اساس الگوهای خودشان است و علت این رفتارها و واکنشها شاید ندانند. اگر استفاده از این الگوها با شناخت و تشخیص لازم صورت بگیرد، فرد میتواند رویکردها و راهحلهای جدیدی برای مقابله با مشکلات خود و مدیریت آنها پیدا کند.
-
درک تمایلات و هیجانها
بر اساس تحقیقات انجام شده روان درمانی پویشی نقش بسیار مؤثری در کشف و درک هیجانها و تمایلات فردی دارد. اگر شما بینش کافی در مورد تجربیات هیجانی خود به دست بیاورید، بهتر میتوانید الگوهایی را که در آنها دچار اختلال هستید را پیدا کنید و در صورت نیاز تغییرات لازم را در آنها اعمال نمایید.
-
کمک به بهبود روابط
کیفیت رابطه با دیگران در نقطه مرکزی این نوع از روان درمانی قرار دارد. در این جلسات به شما کمک میشود که بفهمید چگونه با دیگران ارتباط برقرار میکنید و نسبت به آنها چه واکنشی را دارید.
در این نوع از درمان از طریق انتقال میتوان راهی برای بررسی روابط با دیگران باز کرد. از طریق رابطه درمان و انتقال میتوانیم بهسادگی برای بررسی و حل رابطه با دیگران و ایجاد تغییر در الگوها و واکنش دیگران به آن اقدام کنیم؛ درنتیجه روابط خود را با آنها بهبود ببخشیم.
مراحل کار در روان درمانی پویشی به چه صورت است؟
کاری که روان درمانی پویشی انجام میدهد، این است که نیروهای محرک عاطفی که باعث ایجاد رفتارهای خاصی در افراد میشود را شناسایی میکند و این به بهبود رفتارها و عملکرد فرد کمک میکند. از این طریق میتوانید که عزت نفس و سلامت روان خود را بهبود ببخشید.
-
ارزیابی روانی بیمار
این شیوه بر شناخت الگوهای رفتاری فرد مراجع متمرکز است و درمان بر اساس احساسات فرد صورت میگیرد. اما ممکن است که درمانگر برای تشخیص و درمان برای ارزیابی سلامت روانی بیمار نیز اقداماتی را صورت دهد.
-
شناسایی الگوهای آسیبرسان
برخی از الگوهای رفتاری هستند که در افراد باعث ایجاد مشکلات بسیاری در رفتار میشوند و درمانگر به فرد کمک میکند که این الگوها را شناسایی کند. این کار بر اساس تجارب رویدادهای گذشته اتفاق میافتد. برای مثال ممکن است که برخی از افراد از صمیمی شدن با دیگران واهمه داشته باشند. با کمک درمانگر شما میتوانید به ترس از ایجاد صمیمیت با دیگران غلبه کنید.
-
شناسایی مکانیسمهای دفاعی
وقتی مشکلی را تجربه میکنید، ممکن است برای فرار از آن متوسل به برخی از مکانیسمهای دفاعی شوید. این مکانیسم ممکن است که به شما آسیب بزند و مشکلاتی را برایتان ایجاد کند؛ مانند منزوی کردن یا سرزنش دیگران برای مشکلاتتان. در روند درمان، فرد درمانگر شما به شما کمک میکند مکانیسمهای دفاعی خود را شناسایی کنید و در جهت حل آنها گام بردارید.
-
بهبود روابط
مهمترین اتفاقی که در این درمان رخ میدهد، رابطه درمانی است. در این جلسه احساسات خود را در مورد یک رابطه برای فرد درمانگر تعریف میکنید و او به شما کمک میکند که خود را از روابط ناسالم دور کنید و اگر در روابطی دچار تعارض هستید آن را حل نمایید.
-
درک احساسات فرد مراجع
در این روش برای اثربخشی روان درمانی پویشی باید به درک و شناخت احساسات فرد بپردازید. این در مرحله شناخت الگوهای رفتاری امکانپذیر است. آشنایی با احساسات بیمار به حل مسائل کمک می کند؛ زیرا این احساسات هستند که به ما القا میکنند در هر شرایطی چه واکنشی را نشان دهیم. هر چه شناخت شما از احساساتتان بیشتر شود به درک بهتری از خود میرسید و علت رفتارهایی ناخواسته را در برخی از شرایط متوجه میشوید.
تکنیکهای مرود استفاده در این شیوه از درمان
در این شیوه از درمان 6 تکنیک مورداستفاده درمانگر قرار میگیرد که عبارتاند از:
1. ایجاد انعطافپذیری عاطفی: در طول درمان، از طریق گفتگو این امکان برای شما فراهم میشود که شما و درمانگرتان راههایی را برای ایجاد تابآوری عاطفی خود در زمانهایی که در شرایط استرسزا قرار گرفتهاید، در نظر بگیرید. تا دیگر از الگوهای قدیمی و مضر استفاده نکنید.
2. بحث در مورد روابط: برای بهبود روابط خود با دیگران، در جلسه گفتگو، درمانگر از شما میخواهد که در مورد عزیزان خود، از جمله جزئیات دوستان، خانواده، شرکا و هرکسی که تأثیر عاطفی بر زندگی شما دارد و احساساتتان نسبت به آنها صحبت کنید. روابط شما در این گفتگو مورد ارزیابی قرار میگیرد.
3. تداعی آزاد: درمانگر شما را به شوق میآورد که در مورد خیالات، آرزوها و ترسهایتان هر چه به ذهنتان میآید را بیان کنید. در این جلسهی گفتگو، آزاد و رها باشید و هیچ واهمهای از بیان صریح احساسات خود نداشته باشید و بدون هرگونه ترس یا خجالتی این گفتگو را انجام دهید.
4. مدلسازی روابط سالم: از طریق انتقال، به کمک درمانگر میتوانید روابط سالمی را که در حال حاضر بنا نهادهاید را گسترش دهید و مدلسازی رفتاری کنید.
5. پردازش احساسات : پردازش احساس مهمترین اقدامی است که در این جلسات صورت میگیرد و این جلسات برای شما یک محیط حمایتی را فراهم میکند که هر احساسی که دارید حتی احساسات ناخودآگاه و احساساتی که در رویدادهای گذشته احساس کردهاید، پردازش کنید.
6. رها کردن گذشته: ممکن است درمانگر شما را تشویق کند که خاطرات کودکی خود را با تمام بد و خوبهایش درگذشته رها کنید و آنها را با خود در ذهن حمل نکنید و این به حل بسیاری از تعارضات رفتاری شما کمک میکند.
نمونهای از روان درمانی پویشی
برای مثال ممکن است که شما دورهی از افسردگی را طی کنید و تصمیم داشته باشید که برای حل مشکل خود به درمانگر مراجعه کنید و بخواهید که از طریق روان درمانی پویشی مشکل خود را حل کنید. پس از اینکه درمانگر موردنظر خود را پیدا کردید جلسات درمانی شما به شکل زیر ادامه پیدا میکند.
-
اولین قرار ملاقات
جلسه اولی است که شما درمانگر را ملاقات می کنبد و این جلسه به گفتگو در مورد روابط و احساست شما اختصاص پیدا خواهد کرد. پس از پایان اولین جلسه درمانگر مشخص میکند که ادامه درمان در چه مدت و چند جلسه خواهد بود.
-
جلسات منظم
بسته به نیازها و شدت افسردگی شما، جلسه و طول آنها مشخص میشود. معمولاً هفتهای یکبار یا بیشتر برای جلسات تعیین میشود و طول مدت گفتگو ممکن است بیش از یک ساعت باشد.
-
اتحاد درمانی
در طول قرار ملاقاتتان، میتوانید از تمام مشکلاتی که در حال حاضر با آنها مواجه شدید برای درمانگر صحبت کنید و احساسهای واقعیتان را برای او شرح دهید یا سؤالاتی بپرسید تا به شما کمک کند که الگوهای رفتاریتان را درک کنید. درمانگر شنونده و پذیرای احساسات و صحبتهای شما است.
-
کشف عواطف و الگوها
با گذشت زمان و تکرار گفتگوها شما با الگوها و احساسات تکرار شونده آشنا میشوید و میتوانید ببینید که چگونه تجربیات گذشته ممکن است مشکلاتی را برای رفتارهای فعلی ایجاد کرده باشد. این درک به شما کمک میکند که به سوی حل بحرانهای زندگیتان و افسردگی پیشآمده اقدام کنید. به عادتهای سالمتری دست پیدا کنید و از این طریق عز تنفس خود را تقویت کرده و زندگی بهتر و آرامتری را تجربه کنید.
کلام آخر
روان درمانی پویشی یک متد کاربردی است که از آن برای درمان مشکلات روانشناختی استفاده میشود. مزایایی که این روش درمانی دارد این است که به پویایی ذهن و تمرکز آن کمک میکند. رفتارهای خودآگاه در شکلگیری رفتار انسانها و احساساتشان بسیار مهم است. با پرورش مهارتهای روانشناختی میتوانید در طولانی مدت انتخابهای بهتری را داشته باشید و این در نهایت به بهبود شرایط زندگی شما و تعادل در روابطتان کمک میکند.
مطالب پیشنهادی:
- روانکاو خوب در تهران
- دکتر آرش رستمی | دکتر روانشناس بالینی | روانکاو و رواندرمانگر پویشی
- کلینیک روانشناسی در تهران
- مرکز مشاوره روانشناسی چجور جاییه؟
- مشاوره کودک
- روانشناس کیست و چه مسئولیت هایی دارد؟
- روانپزشک ! روانشناس
منابع:
