رفتار جرأتمندانه چگونه رفتاریست؟
*رفتار جرأتمندانه عبارت است از بیان مناسب هر احساسی غیر از اضطراب.
*رفتار جرأتمندانه یک و رفتار بین فردی است که شامل ابراز صادقانه و نسبتا رک افکار و احساسات می باشد، به نحوی که از نظر اجتماعی مناسب بوده و احساسات و آسایش دیگران نیز در آن مد نظر باشد.
*به طور کلی جرأتمندی را می توان توانایی ابراز صادقانه نظرات، احساسات و نگرش ها بدون احساس اضطراب دانست. جرأتمندی همچنین شامل دفاع فرد از حقوق خود می باشد، به شکلی که حقوق دیگران پایمال نشود.
افراد جرأتورز براي خود و ديگران احترام قائل هستند. آنان منفعل نيستند و ضمن اين كه به خواسته ها و نيازهاي ديگران احترام مي گذارند، اجازه نمي دهند ديگران از آنها سوء استفاده كنند و به شيوه قاهرانه با آنان ارتباط برقرار كنند.
توجه داشته باشید كه جرأتورزی پرخاشگری از یكدیگر متمايزند.
به طور کلی سبک های برقراری ارتباط
?
* پرخاشگرانه: در این نوع ارتباط فرد با تهدید کردن، تضییع حق دیگران، و توهین آمیز برخورد می کند.
* منفعلانه: در این نوع ارتباط فرد با عذر خواهی افراطی و کوچک انگاری خود تمامی افکار، احساسها و حقوق شخصی خود را به نفع طرف مقابل نادیده می گیرد.
* جرأتمندانه: به اهداف بدون ضایع کردن حق دیگران است.
براي درك بيشتر تفاوت جرأتورزي (حدّ وسط برخورد منفعلانه و پرخاشگري) با هر يك از رفتار انفعالي و پرخاشگرانه به مثالهاي زير دقّت نماييد.
?
۱. فردي در صف خريد مي خواهد خودش را جلوي شما جا بزند و مي گويد: اجازه مي دهيد زودتر از شما خريد كنم؟ من عجله دارم.
پاسخ انفعالي: خيلي خوب
پاسخ پرخاشگرانه: آهاي، مي خواهي چه كار كني، برو آخر صف بايست
پاسخ همراه با جرأتورزي: متأسفم، نمي توانم، من هم عجله دارم.
۲. يكي از همكلاسيها جزوه درسي شما را براي شب امتحان طلب مي كند.
پاسخ انفعالي: من خودم نياز دارم، ولي باشد.
پاسخ پرخاشگرانه: خيلي پررو هستي كه شب امتحان چنين تقاضايي مي كني، فراموشش كن.
پاسخ همراه با جرأتورزي: خوشحال ميشدم به شما كمك كنم، از قبل براي مطالعه شب امتحاني برنامه ريزي كرده ام. اي كاش زودتر مي گفتيد.
اجزای جرأتمندی
من ( خصوصیات من (مدیریت هیجانهای منفی و حل مسئله)، اهداف من، حقوق من)
دیگران (همدلی، گوشی دادن فعال، حقوق دیگران)
رابطه (طیف رفتاری)، مذاکره
هدف هاي جرأت ورزي
در مهارت جرأتورزي هدف، تغيير در خود فرد است نه تغيير در ديگران تا بتواند نيازها، احساسات و افكار خود را ابراز كرده و از آسيب هاي احتمالي در امان بماند. بدين معنا كه گاه ممكن است فرد عليرغم استفاده از رفتارهاي جرات مندانه به خواسته خود نرسد، ولي از اين كه جواب منفي داده شود، نااميد نشه و درخواست جرأتمندانه خود را از شخص ديگري مي نمايد تا به حل مشكل دست يابد.
مزاياي رفتار جرأتمندانه
۱- از مهمترين مزاياي جراتمندي، احساس مثبتي است كه فرد درباره خود دارد. افراد جراتمند در مقايسه با افراد سازشكار و پرخاشگر درباره خود احساس بهتري دارند. آنها احساس عزّت نفس دارند و خود را شريف و عزيز مي بينند.
۲- مردم افراد جراتمند را صريح و صادق مي دانند و معتقدند چنين افرادي اهل چاپلوسي، تملّق و نفاق نيستند. اين افراد آنچه را مي توانند انجام دهند مطرح مي كنند. بنابراين مردم به چنين افراد بيشتر اعتماد ميكنند؛ گرچه به ظاهر آن را نشان ندهند.
۳- زندگي افراد جراتمند، معنادار است. اينان به ديگران اجازه مي دهند تا مستقل بينديشند و عمل كنند و خود نيز افزون بر در دسترس قرار دادن خواسته هايشان، از زورگويي، تحكّم، زبوني و ذلّت فاصله مي گيرند.
پيامدهاي منفي نداشتن جرأت
جرأتمند نبودن مي تواند مشكلات زير را به وجود اورد:
۱- افسردگي، عصبانيّت از خود، احساس درماندگي، نااميدي و نداشتن كنترل در زندگي
۲- رنجيدگي و عصبانيت از ديگران
۳- ناكامي در بسياري از موقعيّتهايي كه فرد نمي تواند به خواسته خود برسد
۴- انفجار خشم (وقتي خشم به شيوه مناسبي ابراز نشود، روي هم انباشته شده، در مواردي به شكل نامناسب و پرخاشگرانه ابراز مي شود)
۵- اضطراب و در پي آن، اجتناب از افراد و موقعيت هايي كه سبب ناراحتي و از ميان رفتن فرصت هاي زيادي مي شود
۶- ضعف در روابط بين فردي و ناتواني در بيان احساسات مثبت و منفي كه باعث مي شود فرد مقابل از احساسات و خواسته هاي فرد اطلاعي نداشته باشد و نتواند اقدامي در جهت حصول آنها انجام دهد.
۷- مشكلات جسماني مانند سردرد، زخم معده، فشار خون بالا و تجربه استرس كه عوارض جسماني زيادي به همراه دارد.
۸- این افراد نمي توانند از خودشان دفاع نمايند؛ لذاست كه غالباً در برخورد با ديگران منفعل، پشيمان و ترسو بوده و به جاي اهمّيّت به نيازها و خواسته اي خود، از خواسته ها و نظر ديگران تبعيّت مي كنند.
۹- تقويت رفتار ديگران كه باعث مي شود توقّع آنان بيشتر شود و براي به دست آوردن خواسته هاي خود، اصرار بيشتري داشته باشند.
رفتار جرأتمندانه به فرد کمک می کند که بتواند:
– احساسسات خود را ابراز کند.
– روابط خود را بهبود بخشد.
-اعتراض کند.
– نظر خود را بیان کند.
– درخواست کند.
– نه بگوید.
– به خود اطمینان داشته باشد.
– اعتماد به نفس خود را
افزایش دهد.
– احترام دیگران را نیز جلب کند.
-توانایی تصمیم گیری خود را بهبود بخشد.
– حقوق خود را حفظ کند.
عوامل دوری از رفتار جرأتمندانه:
عوامل زیر فرد را از رفتار جرأتمندانه دور میکند:
۱_فرد فکر میکند ديگران او را به سبب كارهايي كه براي آنها مي كند، دوست دارند؛ بنابراين اگر مستقل عمل كند ديگران او را دوست نخواهند داشت.
۲- فرد در زمينه رضايت، احساسات و راحتي ديگران احساس مسئوليت مي كند؛ لذا از اينكه به ديگران « نه » بگويد و آنها را از خود ناراحت سازد، احساس گناه مي كند.
۳- فرد رفتار جرأتمندانه را با از خودگذشتگي، ايثار و فداكاري در تناقض ميبيند؛ لذا اعتقاد دارد كه اگر از پذيرش درخواست ديگران سر باز زند، آدم بد و خودخواهي تلقّي خواهد شد.
۴- احساس مهم و باارزش بودن در مواقعي كه درخواستي از او مي شود و اعتقاد به اينكه اگر يكبار درخواست ديگران را نپذيرد آنها ديگر او را به شمار نخواهند آورد.
۵- چنين افرادي ياد گرفته اند كه بايد هميشه ديگران را از خود راضي و خوشحال نگهدارند و خوب نيست كه خواسته هاي خود را بر خواسته هاي ديگران ترجيح دهند؛ بنابراين اگر كسي چيزي گفت يا كاري كرد كه باعث ناراحتي فرد شد، نبايد چيزي بگويد و اگر اين كار ادامه پيدا كرد بهتر است فقط بكوشد از او فاصله بگيرد.
چنين افرادي وقتي كاري را انجام مي دهند كه به آن تمايلي ندارند، احساس بدي درباره خود يافته، از فرد مقابل رنجيده مي شوند و بي ميلي خود را به طور ناخواسته و به شكل غير كلامي (سكوت، اخم كردن، دير حاضر شدن و انجام كارها به شكل سرسري و بدون دقّت لازم) نشان مي دهند.
آیا رفتار جرأتمندی همیشه بهترین راه و روش است؟
قبل از اینکه بخواهید رفتار جرأتمندانه از خودتان نشان دهید، باید ببینید آیا می توانید با پیامدهای رفتار جرات مندانه زندگی کنید یا نه؟
هرچند که رفتار جرأتمندانه در اکثر موارد نتایج مثبتی به همراه دارد، اما بعضی از مردم ممکن است نسبت به آن واکنش منفی نشان دهند.
برای مثال اگر رئیس شما آدم نامعقول و زورگویی است و معروف به این است که با هر کس که روی حرفش حرف بزند و یا در مورد کارهایش سؤال کند پرخاشگرانه برخورد می کند، حتی اگر آن اعتراض خیلی محترمانه، جرأتمندانه و آرام باشد، اعتراض شما و رفتار جرأتمندانه شما ممکن است به اخراج شما منجر شود. در این شرایط ممکن است شما تصمیم بگیرید که رفتار جرأتمندانه نداشته باشید و از روشهای دیگر برای کاهش استرس استفاده کنید.
طراحی و تنظیم صحنه: اگر تصمیم به تغییر رفتار خود به یک رفتار جرأتمندانه دارید، باید به خاطر داشته باشید که طرف مقابل عادت کرده است که شما همیشه به یک شیوه خاص واکنش نشان دهید. این شخص وقتی رفتار متفاوتی از شما ببیند ممکن است کاملا گیج شود. چرا به طرف مقابل نگوییم که چه قصدی داریم؟ میتوانیم یک موقعیت خوب که هر دو در صلح و صفا هستیم را انتخاب کنیم و مثلا بگوییم: ” میخواهم یک چیزی را به تو بگویم و دلم می خواهد قبل ازاینکه نظرت را بگویی حرفهایم را کامل گوش کنی. من اخیرا متوجه شدم که بعد از اینکه با هم روی این پروژه کار کرده ایم، من بعد از آن دچار کلافگی و ناامیدی هستم و احساس پایمال شدن دارم. بیشتر که فکر کردم دیدم من خیلی وقتها نظرات تو را قبول میکنم و روی نظرات خودم پافشاری نمیکنم چون میترسم که تو ناراحت شوی. از این به بعد میخواهم رفتار متفاوتی داشته باشم. هر وقت دیدم دارم احساس ناامیدی میکنم، درخواست توقف کار را می دهم تا مطمئن شویم همه نظرات و امکان ها را در نظر گرفته ایم. میدانم که تو احساس خواهی کرد که روال گذشته تغییر کرده است ولی واقعا فکر میکنم این طوری بهتر است و من اگر بتوانم نظراتم را بگویم هم کارم را بهتر انجام خواهم داد هم احساس بهتری خواهم داشت.” چگونه کسی می تواند با جمله ای مثل جمله آخر مخالفت کند؟
فرهنگ گفتاري در رفتار جرأتمندانه
شايسته است در ابراز مهارت جرأت ورزي سعي نماييد، فرهنگ گفتاري خود را به اشكال زیر تغییر دهید:
۱- مطمئن شويد كه طرف مقابل از شما چه ميخواهد. اگر مطمئن نيستيد، بگوييد: « بايد درباره آن فكر كنم». از اين راه، فرصتي را براي پاسخ دادن مشخص كنيد.
۲- اگر مطمئن نيستيد از شما چه چيزي را خواسته اند، توضيح بيشتري بخواهيد.
۳- تا جايي كه مي توانيد، پاسخ هاي كوتاه دهيد و از آوردن دلايل زياد و دادن توضيحات طولاني خودداري كنيد.
۴- از عبارتهايي با واژه« من» استفاده نماييد و به جاي سرزنش و يا محكوم كردن طرف مقابل، موضوع را طرح نماييد.
۵- به جاي عبارتهايي نظير« فكر نميكنم بتوانم…»، از واژه « نه» استفاده نماييد.
۶- حركتهاي غير كلامي خود را با پيامي كه مي دهيد، همخوان سازيد.
۷- در مواردي كه ناچاريد، امتناع خود را چندبار تكرار نماييد؛ نبايد براي هر بار دليل جديدي بياوريد، بلكه كافي است همان گفته پيشين را تكرار نماييد.
۸- اگر با وجود تكرار پاسخ، باز هم طرف مقابل اصرار مي ورزد، بايد سكوت كرد و يا اينكه موضوع بحث را عوض كرد.
نكات پاياني
– به ياد داشته باشيد كه رفتار جرأتمندانه ضرورتاً شما را در راه رسيدن به اهدافتان موفّق نمي سازد.
– توجه داشته باشيد كه ديگران نيز حق دارند جرأتمندانه عمل كرده و با خواسته هاي شما مخالفت نموده و احساسات و عقايد خود را بيان كنند.
– هر چند رفتار جرأتمندانه معمولاً نتايج مثبتي در پي دارد، اما برخي افراد در برابر آن واكنش منفي نشان مي دهند؛ لذا در هر موقعيّتي، پيش از تصميم به انجام يك رفتار جرأتمندانه، ابتدا بايد پيامدهاي آن را در نظر گرفت.
