مرکز مشاوره و کلینیک روانشناسی بوجیکا
کلینیک روانشناسی | مرکز مشاوره روانشناسی | مشاوره خانواده | مشاوره فردی | مشاوره بزرگسال

هنر درمانی چیست؟ |آموزش هنر درمانی | دوره های هنر درمانی

هنر درمانی
0 149

هنر درمانی چیست؟

هنر درمانی

هنر درمانی چیست؟
هنر جادویی است تمام نشدنی که از آغاز با بشر بوده است، اگر ما اطلاعاتی از پیشینیان خود داریم به واسطه هنر است و اجداد ما توانسته بودند بخشی از افکار و علاقمندی های خود را به واسطه هنر برای ما به یادگار بگذارند، تصاویر به جا مانده از انسان های نخستین در غارهایی در فرانسه و اسپانیا مربوط به ۳۰۰۰۰ سال پیش گویای این حقیقت است. آشنایی با هنر درمانی به ما می آموزد که بتواینم افکار، احساسات، ترس ها و تمامی چیزی که مارا درگیر خودش کرده است در فضایی امن بدون ترس از قضاوت و یا خوب و بد بودن بیان کنیم و بتوانیم خود را بهتر بشناسیم و از آنها فارغ شویم. مهمترین اتفاقی که در هنر درمانی میوفتد این است که فرد مراجعه کننده به درمان روانشناختی لازم نیست در سخن گفتن در بیان احساسات و مشکلاتش تبحر داشته باشد زیرا هنر بیان میکند تمام گفتنی ها و نگفتنی هایش را، مخصوصا برای افراد و مواقعی که فرد  احساساتش را پس می زند و نمیخواهد آنها  را تجربه کند، هنر درمانی کمک می کند تا فرد با آنها روبرو شود و از آنها عبور کند، مهمترین نکته در هنر درمانی این است که  این درمان سن نمیشناسد و برای هر سنی از نوزادی که قادر گرفتن وسیله در دستش شده است تا سالمندان مناسب می باشد، نکته مهم دیگر در این درمان این است که در هنر درمانی قرار نیست که افراد هنرمند بشوند یا کیفیت و نوع کار هنری آنها تحت ارزیابی زیبا شناسانه ی هنری قرار گیرد بلکه هنر وسیله ای است که بتوان با آن وارد دنیای درونی فرد شد و یا بتوان گفت افراد بهتر بتوانند دنیای درونی خودشان در غالب هنر ببینند و چه چیزی زیباتر از هنر، در ادامه با این درمان بیشتر آشنا می شویم.
 

مرکز مشاوره کودک و خانواده بوجیکا، آماده ارائه خدمات نوین در زمینه های اختلالات طیف اتیسم، بیش فعالی، اختلالات یادگیری، مشکلات رفتاری، اختلالات اضطرابی، افسردگی و مشاوره خانواده می باشد.

 تماس  :  ۰۲۱۲۲۶۳۶۸۵۸  –  ۰۹۲۱۲۷۷۳۷۲۴

 

هنر درمانی
تصاویر حیوانات در غار لاسکو فرانسه

مرکز مشاوره بوجیکا آماده ارائه خدمات روانشناسی در زمینه هنر درمانی و آموزش متخصصان در این زمینه می باشد

 ۰۲۱۲۲۶۳۶۸۵۸  –  ۰۹۲۱۲۷۷۳۷۲۴

تاریخچه هنر درمانی
اولین بار ارسطو با بیان واژه کاتارسیس  این موضوع را خواست بیان کند که اثر هنری می تواند احساسات شدید را برانگیزد و باعث پالایش و تطهیری می شود که بدن و روح هر دو آرامش میابند، بعد ها زیگموند فروید با پرداختن به زندگینامه هنرمندانی مثل داوینچی و میکل آنژ ارتباط بین دنیای روانکاوی و هنر را برقرار کرد ومعتقد بود هنر والاترین و جامعه پسند ترین مکانیزم دفاعی برای تبدیل لیبیدو(انرژی روانی) و دفاع از خود در برابر اضطراب می باشد و بسیار پخته و سازگارانه عمل می کند و تنها مکانیزمی هست که برای جامعه مفید
می باشد.

هنر درمانی

در اوایل قرن بیستم روانپزشکان به کارهای هنری بیماران روانی علاقمند شدند و در همان زمان بود که عده ای شروع به تحلیل نقاشی کودکان مطابق با مرحله شناختی و هیجانی آنها شدند، اولین شخصی که اصطلاح هنر درمانی را به کار برد آدریان هیل در انگلستان بود و شروع به استفاده هنر در بیمارستان های روانی نمود و کتابی با عنوان “هنر در برابر بیماری” را نوشت، اما در آمریکا مارگارت نامبرگ و ادیث کرامر نوعی متفاوت از هنر درمانی نسبت به کارهای هیل را شروع کردند و درواقع معتقد بودند که از هنر میتوانیم استفاده سمبلیک کنیم و زبان و حرف های بیمار را از زوایه دیگر و عمیقتر دربیابیم، امروزه جایگاه هنر درمانی در رواندرمانی بسیار گسترش یافته است و برای تمامی سنین و با هر نوع اختلال و مشکل روانشناختی به صورت فردی یا گروهی استفاده می شود و در بسیاری از دانشگاههای معتبر جهان به عنوان یک رشته تخصصی آموزش داده می شود.
هنر درمانی چطور عمل می کند؟
هنر درمانی به افراد کمک می کند تا با احساساتی که از رو در رو شدن با آنها وحشت دارند تماسی عمیق ایجاد کنند، بسیاری از درمانگران به این نتیجه رسیده اند که رواندرمانی با استفاده از هنر به افراد اجازه میدهد که سریعتر با موضوعات ارتباط برقرار کنند که رواندرمانی مبتنی بر گفتگو نمیتواند انجام دهد. ابزار مختلف هنری که بعدتر با آنها بیشتر آشنا خواهیم شد در هنر درمانی وسیله است برای بیان و انتقال احساسات، پیش می آید که گاهی برای بیان احساس و حالتی که داریم کلمات به داد ما نمیرسند و ما عاجز می مانیم از بیان آنها و گاهی آنقدر این احساسات مختلف انباشته می شوند که وجود ما برای خالی شدن از آن همه هیجانات نا مطلوب یا خشم های نابجا سعی در خلاصی از آنها دارد، در این بین هنر درمانی کمک میکند تا تمامی احساسات فرو خورده خود را که ما قادر به بیان آنها نیستیم را با استفاده از تصاویر و اشکال دیگر هنری بیان کنیم شاید ندانید که چقدر خلاق هستید و چقدر راحت میتوانید راحت آنها را بیان کنید، در هنر درمانی کیفیت اثر هنری اصلا مهم نیست و هیچگونه قضاوتی در راستای چگونگی و شکل کارهای شما نمی شود و تنها چیزی که مهم است احساس، افکار شما و ارتباط آن اثر هنری با درون شما می باشد، انجمن هنر درمانی آمریکا تعریف زیر را از هنر درمانی بیان کرده است:
“هنر درمانی یکی از حرفه های سلامت روان است که در آن مراجعین با کمک هنر درمانگر و رسانه هایِ هنری به یک فرایندِ خلاق منجر می شود و مراجعین با خلق آثار هنری به کشف احساسات خود، ارتباط با تعارض هایِ هیجانی، پرورشِ خود آگاهی، کنترلِ رفتارها و عادت ها، بهبود مهارت های اجتماعی، بهبود جهت گیری واقعیت ، کاهش اضطراب و افزایش اعتماد به نفس کمک می کند “.
هنر درمانی درواقع بر اساس چهار محور اصلی عمل میکند که شامل: خود بیانگری، شرکت فعال در جلسه، تخیل و ارتباط ذهن با جسم می باشد.

 

هنر درمانی

تاثیراتِ هنر درمانی
در سالهای اخیر که در قرن ۲۱قرار داریم، هنرمندان،هنردرمانگران و درمانگران همه اتفاق نظر دارند که فعالیتِ هنری باعث بهبود مراجعین،بیماران و ما می شود. شواهدی وجود دارد که این موضوع را نشان دهد چون برای درمان بیمارانِ شدید ذهنی و یا گذرا مفید بوده است و بسیار در نشانه هایِ شدید آسیب و مشکلاتِ شدید روانشناختی هنر درمانی بسیار مورد استفاده قرار گرفته است.
در  مقاله مروری که توسط اسلیتون و همکاران در سال ۲۰۱۰درباره تاثیرات هنر درمانی انجام شد بررسی کردند در ۳۵ مطالعه هنر درمانی به خوبی در بیماری هایِ مختلف تاثیر گذار بوده است ،هنر درمانی به عنوان درمانی که از بقیه درمان های روانشناختی جدا شده است دارای تاثیرات درمانی معنی دار آماری می باشد، در مورد بسیاری از علائم و بیماری ها در افراد و سنینِ مختلف را بررسی کرده اند و طیف اختلالات و افراد در سنین مختلف که در این مطالعه بررسی شده است بسیار گسترده بوده  که شامل کودکان خردسال و بزرگسالان در تمام سنین می باشد. و همچنین طیفِ وسیعی از موقعیت هایِ درمانیِ مختلف مانند مدرسه،کلینیک های سرپایی،مراکزِ درمانی روزانه، خانه ها، مراکزِ درمانی، بیمارستان ها وموقعیت هایِ غیرِ درمانی نیز در آن مورد بررسی قرار گرفته است که در  این مطالعات نشان می دهد هنر درمانی در تمامی آنها موثر بوده است، هنر درمانی در واقع یک راه قابلِ لمسی برای درک چیزی که بیمار از آن رنج می کشد نشان می دهد را به بیمار نشان می دهد. غیر از اختلالات روانشناختی هنر درمانی برای افزایش خلاقیت، خود شناسی و برای افرادی که به بهتر شدن در تمامی مراحل زندگی خود می اندیشند بسیار مفید می باشد.

 

هنر درمانی

انواع اشکال هنر درمانی
هنر درمانی:
استفاده از ابزار های هنری مثل انواع رنگ، تصاویر، گل، کلاژ و… برا ایجاد یک فرایند خلاق است تا بتوان با استفاده از آن تعارض ها، نگرانی های فرد را نشان دادن و همچنین برای ارتقاء رشد شخصی و نشان دادن توانایی های فرد به خودش و  ایجاد یک ارتباط درمانی سالم  باشد،  با توجه به هدف درمان نوع ابزارهای هنری استفاده شده توسط هنردرمانگر متفاوت می باشد، ما بیشتر به صورت تصویری فکر میکنیم و بخاطر همین موضوع هنر درمانی کمک میکند تا بهتر بتوانیم افکار خودمان را مطرح کنیم، جمله ای به نقل از یک هنر درمانگر همیشه به روشنی در ذهنم نقش بسته است که “هنر درمانی به بیمار فرصت میدهد که با چشم هایش بشنود”.
تصاویر خیلی بهتر می توانند مارا به خودمان نشان دهند و مهمترین نکته در هنردرمانی تصاویر هستند، بزرگسالان در این درمان فرصت این را هم دارند که حتی کمی تفریح کنند. افرادی که خود را در بین روزمرگی ها را گم کرده اند، در هنر درمانی روند کار مشهود است میتوان پیشرفت افراد را به آنها نشان داد و این موضوع برای آنها خیلی لذت بخش است.

هنر درمانی

 

موسیقی درمانی:
بنا به تعریف انجمن موسیقی درمانی امریکا، موسیقی درمانی استفاده درمانی از موسیقی و ابزارهای آن زیر نظر فردی که در این زمینه آموزش تخصصی دیده و یک برنامه تایید شده آموزشی را در این زمینه گذرانده باشد، می باشد.
در موسیقی درمانی مثل تمامی حرفه های سلامت روان برای بهزیستی روانی و اجتماعی فرد تلاش می شود و از طیف گسترده ای از فعالیت ها مثل گوش دادن به موسیقی، آواز خواندن و نواختن آلات مختلف موسیقی استفاده می شود، موسیقی درمانی هم مانند تمامی شاخه های هنر درمانی به صورت فردی و گروهی استفاده می شود، در این درمان موسیقی درمانگر با توجه به نوع مشکل فرد یا گروه و هدف درمانی موسیقی مناسب یا آلات موسیقیایی مناسب را انتخاب می کند، طوری که شعر موسیقی و شعری که برای فرد انتخاب می شود باید با وضعیت روانشناختی فرد هماهنگی لازم را داشته باشد.
در زیر میتوانید فیلم موسیقی درمانی در بیمارستان کودکان بوستون آمریکا را ببینید تا با این درمان بیشتر آشنا شوید.

 

تئاتر درمانی:
تئاتر درمانی روش درمانی بسیار فعال و شاید از نظر کسانی که آشنا نیستند کمی غیر معمول به نظر بیاید، در این درمان که معمولا به صورت گروهی برگزار می شود، تئاتر درمانگر فضایی را برای شرکت کنندگان فراهم می کند تا بتوانند داستان ها و موضوعاتی را که در زندگی با آنها روبرو هستند را بیان کنند، در این فرایند درمانی کمک می شود تا فرد به عمق تجارب دردناک درونی خود وارد شود و از ارتباطات درمانی بین فردی که بین او نئاتر درمانگر و سایر اعضای گروه به وجود می آید برای بهبود این تجارب استفاده کند، در تئاتر درمانی سمبل ها و استعاره ها خیلی پر کاربرد می باشند و این موضوع برای افرادی که خیلی نمی توانند احساسات خود را بیان کنند بسیار کاربردی و کمک کننده می باشد.این درمان از طریق بداهه پردازی عمل می کند، تئاتر درمانی از طریق بازیابی و ایجاد حس غم، شادی، ترس و… عمل می کند و مراجع به کمک درمانگر به بازسازی و پرداختن به بخش هایی می کند که فرد سعی در کتمان یا ندیدن آن کرده است، وقتی مراجع با جنبه هایی از خود که قبلا سعی در سرکوب آن داشته است آشنا می شود می تواند به اصلاح و تغییر بپردازد، تئاتر درمانگر سعی می کند تا بتواند به فرد استعداد ها و توانایی هایش را یادآور شود، وقتی در فرایند نمایشی افراد نقش های خودشان را می بینند آنها را می توانند در دنیای واقعی تقویت کنند و به شیوه ی موثرتری در زندگی خود عمل کنند.
فیلم آشنایی با تئاتر درمانی را در زیر ببینید:

 

رقص درمانی
رقص درمانی بر این مبنا شکل گرفته است که ذهن و بدن باهم در تعامل همیشگی به سر می برند و به منظور استفاده درمان روانشناختی از این ارتباط می توان حرکاتی را طراحی کرد که باعث بهبود حالت های شناختی، هیجانی و فیزیکی نا مطلوب در فرد شود و در نتیجه در عملکرد و رفتار فرد تاثیرات مثبت به جای بگذارد، رقص درمانی باعث ترشح اندورفین در بدن می شود که باعث می شود فرد احساس بهتری درباره خود داشته باشید همچنین کمک می کند تا خوابتان تنظیم شود و بهتر بخوابید، رقص درمانی باعث می شود که تاب آوری افراد نسبت به چالش های ذهنی و هیجانی افزایش یابد، رقص درمانی استفاده روانشناسانه و درمانی از حرکات می باشد، نکته مهم در رقص درمانی این است که درمانگر حتما باید دوره تخصصی در این زمینه گذرانده باشد، در این درمان درمانگر به وسیله حرکات کمک می کند تا مراجع بتواند به کنترل استرس و همچنین به هماهنگی بین شناخت، هیجان،بدن برسد، یکی دیگر از مزایای رقص درمانی افزایش عزت نفس و بهبود تصویر از خود می باشد، رقص درمانی باعث می شود که فرد بتواند در ارتباطاتش بهتر عمل کند، این درمان فقط حرکات بدنی نیست بلکه درمانگر به افراد کمک می کند با زبان بدن و حرکات بدنی بتوانند نگرانی های خود را ابراز کنند، در این درمان بدن استعاره ای است برای بیان ناگفته های فرد به خودش و برای درمانگر پلی می شود تا با فرد ارتباط برقرار کند.

هنر درمانی

شعر درمانی
شعر درمانی قدمت طولانی دارد، از دیر باز انسان های برای تسکین خود از شعرها استفاده می کردند، شعر درمانی در ایران با توجه به قدمت طولانیمان در شعر کاربرد چندانی ندارد و حتی متخصصین نیز خیلی کم با این درمان آشنا هستند، شعر درمانی هم به صورت فردی و گروهی برگزار می شود، شعر درمانی به دو صورت انجام می شود اول اینکه درمانگر از مراجع می خواهد که از احوالاتش بتواند شعر بسراید و دوم اینکه شعری را انتخاب کند این شعر را درمانگر هم میتواند برای فردانتخاب کند و از مراجع بخواهد تا درباره شعر توضیح دهد، این روش ها به خود اکتشافی و خود اظهاری افراد کمک می کند.
شعر درمانی به صورت گروهی هم برگزار می شود، استفاده از داستان و شعر در درمان گروهی به اعضای گروه کمک میکند تا بفهمند بقیه هم مانند آنها فکر و احساس می کنند و چالش ها، ناامیدی ها و تجربه هایی مانند آنها دارند ، هدف عمده و اساسی در رواندرمانی رفع دوگانگی و تفرقه بین ضمیر ناآگاه و ناخودآگاه است و شعر و داستان به لحاظ ارتباطشان به دنیای اسرار آمیز و مبهم ضمیر باطنی می توانند زمینه این ارتباط را فراهم کنند.

مرکز مشاوره بوجیکا آماده ارائه خدمات روانشناسی در زمینه هنر درمانی و آموزش متخصصان در این زمینه می باشد

 ۰۲۱۲۲۶۳۶۸۵۸  – ۰۲۱۲۶۷۶۷۹۴۵ – ۰۹۲۱۲۷۷۳۷۲۴

هنر درمانی با کودکان
هنر درمانی می تواند برای تمامیِ سنین موردِ استفاده قرار گیرد و برای کودکان نیز بسیار مفید می باشد، هنر یک شکلِ طبیعی تر و آسانتر ارتباط برای کودکان می باشد زیرا برایشان راحتتر است که  به وسیله تصاویر نسبت به ارتباط بیانی خودشان را ابراز کنند. گنجینه لغات کودکان مانند بزرگسالان نیست و افزون بر این بسیاری از آنان به طور طبیعی از نقاشی کردن،رنگ آمیزی و مدل سازی خوششان می آید، و کارهایِ هنری برای آنها عملی آشنا و شیوه ای گویاست.
هنر درمانی بهترین راه است برای کودکانی که درگیر هیجانات شدید شده اند و نمیتوانند آن را بیان کنند، هنر کمک میکند که کودک بتواند این هیجانات را از طریق تصاویر بیان کند و در نتیجه به سلامت روانی او از راهی سریع تر کمک می کند.

هنر درمانی

جدا کردن هنر درمانی با بازی درمانی برای کودکان کمی سخت و گیج کننده است و همچنین تفاوت های خیلی آشکار نمی باشد، هر جلسه هنر درمانی با کودکان چه به صورت فردی یا گروهی بسیار شبیه بازی درمانی می باشد، مخصوصا وقتی از موادی استفاده می شود که باعث کشف و نمایش دادنِ کودک می شود، هنر درمانگران بیشتر تمایل دارند که خود اکتشافی را پرورش بدهند حتی وقتی دارند از یک تکلیف به خصوصی استفاده می کنند و همینطور هنردرمانگران از مواد هنریِ زیادی استفاده می کنند و به کودکان آموزش می دهند که چگونه از این مواد استفاده کنند، قسمت دیگری که با هنر درمانی همپوشانی دارد، روان درمانی می باشد و بسیاری از مشاوران و روان درمانگران برای کامل کردن کار خود از بیانِ تصویری وکارِ هنری استفاده می کنند، بسیاری از هنردرمانگران از هنر برای مشاوره در مدرسه و برای معلمان استفاده می کنند تا کارکنانِ مدرسه را راهنمایی کنند و در هر دو مدرسه عادی و استثنایی کار می کنند.بسیاری از مطالعات تاثیر هنر درمانی را بر روی کودکان نشان داده است، هنر درمانی شامل یک نگاه کل نگر می باشد که فقط مسائل احساسی و هیجانی را شامل نمی شود بلکه باعث بهبودی شاخص های رشدی، فیزیکی و اجتماعی می شود، هنر درمانی باعث کاهشِ فوری تنش و به طور همزمان کاهش سطوحِ اضطراب می شود، بیان احساسی در هنر یه مفهوم انتزاعی برای کودکان می باشد، کشیدن اِلمان های ساختاریِ نقاشی مانند خط، شکل، رنگ و اندازه و سازمان بندی کلی هنر کودک ممکن است تحتِ تاثیر سطوحِ مختلفِ رشدی کودک باشد که کودک کنترلِ کمتری بر آن دارد.

هنر درمانی

هنر درمانی به چه کودکانی کمک می کند
⦁ برای کودکانی که دچار مشکلات سلامت روان هستند.
⦁ هنر درمانی به کودکانی که دچار سوگ پدر، مادر و یا بستگان نزدیک هستند بسیار کمک کننده است و در این زمینه تحقیقات وسیعی نیز شده است.
⦁ کودکانی که دچار اختلالات یادگیری هستند.
⦁ هنر درمانی کمک می کند تا کودکان توانایی های شناختی خود را افزایش دهند.
⦁ هنر درمانی برای کودکانی که دچار سو استفاده جنسی یا فیزیکی شده اند بسیار کمک کننده می باشد
⦁ هنر درمانی به کودکانی که دچار بیماری جسمی مثل سرطان هستند کمک می کند تا بتوانند بیماری خود را بپذیرند و هیجانات خود را ابراز کنند.
⦁ هنر درمانی برای درمان اسکیزوفرنی در کودکان کمک می کند.
این ها تنها جنبه های کوچکی از تاثیرات و کمک های هنر درمانی در کودکان می باشد، هنر درمانی باعث می شود خود آگاهی در کودکان بالا برود و از اضطراب ها و استرس های خود خلاصی یابند، در بخش مغزی هنر درمانی باعث می شود که مغز ارتباط های نورونی بیشتری بسازد.

هنر درمانی

هنر درمانی گروهی برای کودکان
تحقیقات نشان داده است که گروه درمانی به کاهش استرس، اضطراب و افسردگی اعضای گروه کمک می کند و در همان مدت باعث افزایش امید، بهزیستی روانشناختی و احساس امنیت می شود و از طرفی فعالیت های هنری گروهی که اعضای گروه باهمدیگر انجام میدهند به احساس همدلی، برقراری روابط اجتماعی سالم، احترام به خود و دیگران و همچنین دیدن اینکه همه ی انسان ها دارای مشکلات مربوط به خودشان هستند و عمیق نگاه کردن به خود و جهان می شود، گروههای هنر درمانی می توانند به منظور خاصی مانند کنترل خشم یا استرس تشکیل شوند و یا برای یادگیری یک سری مهارت های خاص برای ارتقاء سلامت روانی کودکان باشند.

هنر درمانی

هنر درمانی مادر- کودک
رابطه با مادر مهمترین رابطه ای است که در هر فردی شکل می گیرد و مبنای تمامی روابط آینده فرد را می سازد، بازسازی و شکل گیری سالم این رابطه برای هر دو طرف یعنی مادر و کودک بسیار حیاتی و الزامی می باشد، هنر درمانی ابزاری به درمانگر می دهد که هر دو طرف به خصوص مادر بتواند شکل واقعی این رابطه را عینی سازی کند و نقص های رابطه را دریابد و آن را در کنار در مانگر اصلاح کند در این درمان هنری هنر درمانگر جلساتی را به صورت سه تایی یعنی همراه مادر و کودک برگزار می کند.

هنر درمانی

جلسات هنر درمانی فردی
در این درمان هنر درمانی به صورت فردی برگزار می شود و هنردرمانگر با توجه به مشکل کودک تعداد جلسات و ساختار آن را تعیین می کند.

برنامه های هنر درمانی در مرکز مشاوره و کلینیک روانشناسی بوجیکا

مرکز مشاوره و کلینیک روانشناسی بوجیکا اولین مرکز تخصصی درمانی تخصصی هنر درمانی در ایران می باشد که برنامه های هنر درمانی ویژه کودک و نوجوان به صورت فردی و گروهی در آن بر روی اختلالات اوتیسم، بیش فعالی، اضطراب، افسردگی، اختلالات یادگیری، پرخاشگری برگزار می شود.
 نویسنده:

فریبا دارابی منش کارشناسی ارشد روانشناسی
هنر درمانگر
رواندرمانگر کودک و نوجوان
پژوهشگر در زمینه هنر درمانی
نقاش و هنرمند

 

 

Comments