روانشناسی کودک چیست و چرا یک کودک باید به روانشناس کودکان ارجاع داده شود؟! اگر فکر میکنید کودک شما ممکن است به شرایطی مبتلا باشد که بر یادگیری یا تعامل اجتماعی او تأثیر میگذارد، مانند ADHD، تفاوت یادگیری یا اختلال طیف اوتیسم. فرزند شما برای مدیریت مشکلات عاطفی یا رفتاری به کمک یک روانشناس کودک نیاز دارد.
روانشناسی کودکان چیست و چه تأثیری در رشد و تکامل کودکان دارد؟
کودکی دورانی بسیار منحصربهفرد است؛ زیرا جنبههای مختلف رشدی کودک در این برهه اتفاق میافتد که با کسب شناخت و آگاهی کافی از این دوره حساس میتوان در جهت رشد همه جانبه کودک در آینده اقداماتی را صورت داد. به همین دلیل است که یکی از دغدغههای اصلی والدین تربیت صحیح کودکان است تا بتواند او را به فردی موفق و قدرتمند تبدیل کنند و بتواند در بحرانهای زندگی کنترل اوضاع را به دست بگیرد.
برای رشد و تربیت کودکان عوامل زیادی تأثیرگذار هستند و آن را تحت تأثیر قرار میدهند. محیط، ژنتیک و عناصر فرهنگی نقش زیادی در شکلگیری شخصیت هر فرد ایفا میکنند. رشد فرایندی تدریجی است و از مرحله کودکی تا نوجوانی تغییرات زیادی به صورت همه جانبه در فرد به وجود میآورد.
کودک دورههای رشدی بسیاری را پشت سر میگذارد که هرکدام از آنها با چالشهایی برای فرد همراه است. البته برای کودکان دشوار است که آنچه را که در ذهن دارند یا تجربه میکنند برای دیگران توضیح دهند زیرا اغلب قادر به تجزیه و تحلیل احساساتشان نیستند. این همان جایی است که روانشناسان میتوانند به او کمک کنند که این موضوع بسیار مهم و با ارزش است. بررسی این مراحل مختلف رشد کودک و آشنایی با این دورهها میتواند به والدین کمک کند تا درباره فرصتها و تهدیدهای آن اطلاعاتی را کسب کنند.
مجموعه این اقدامات به رشد فردی و اجتماعی کودکان کمک شایانی میکند. روانشناسی دانشی است که این اطلاعات را در اختیار خانوادهها قرار میدهد و آنها را در این مسیر همراهی میکند. زمانی که والدین برای فرزندان خود اختصاص میدهند بسیار مهم است و در تربیت و آینده آنها بسیار تأثیرگذار است.
روانشناسی کودکان چیست؟
روانشناسی کودکان شاخهای از روانشناسی رشد است که نه تنها به چگونگی رشد جسمانی کودکان نظر دارد، بلکه تمام مراحل رشد کودکان از جنبههای عاطفی، شناختی، ذهنی و اجتماعی را مورد مطالعه قرار میدهد. روانشناسی کودکان حوزه وسیعی است که بر نحوهی رشد کودک از بدو تولد تا دوره نوجوانی در تمامی جنبهها میپردازد و از آنجاییکه تغییرات کودکان در این مراحل بسیار وسیع و گسترده است، نیازمند دانشی هستیم که آگاهیهای لازم را در جهت رشد کودکان به ما بیاموزد. ازآنجاییکه دوره کودکی نقش زیادی در موفقیتهای آتی فرد ایفا میکند جای تعجب نیست که بخواهیم با این دانش بیشتر آشنا شویم.
روانشناسی کودکان در واقع شاخهای از روانشناسی است که رشد ذهنی، اجتماعی و عاطفی کودکان را مورد مطالعه قرار میدهد. روانشناسی کودکان را در واقع میتوان مطالعه ناخودآگاه و رشد آگاهی کودک دانست. بهطور معمول، بررسیهایی که روانشناسان کودک انجام میدهند مربوط به رشد کودک از دوره قبل از تولد تا نوجوانی است.
برخی از موضوعات عمده موردمطالعه در این شاخه از روانشناسی را میتوان ژنتیک، رشد زبان، شخصیت، نقشهای جنسیتی، رشد شناختی، رشد جنسی و رشد اجتماعی نام برد. مراجعه کنندگان آنها طیف وسیعی از نوزادان، کودکان نوپا، کودکان و نوجوانان هستند. البته برخی از آنها نیز ممکن است در کار با گروه سنی خاصی تخصص داشته باشند.
این موضوع زیاد اهمیت ندارد که یک روانشناس کودکان چه طیف سنی را انتخاب میکند، تمرکز او بر کمک به درک، پیشگیری، تشخیص و درمان مسائل رشدی، شناختی، اجتماعی و عاطفی خواهد بود. روانشناسی کودکان برای اولین بار در قرن نوزدهم مطرح گردید و در آن زمان توسعه پیدا کرد.
ژان پیاژه و زیگموند فروید زمینه را برای مطالعه در زمینه رشد کودک فراهم کردند. پیاژه این ایده را مطرح کرد که فکر و عمل کودکان و بزرگسالان بسیار متفاوت است. او معتقد بود که کودکان در طول دوران کودکی خود مراحل عاطفی و ذهنی مشخصی را سپری میکنند.
روانشناسی کودکان به شما این امکان را میدهد که شناخت کاملی در مورد مراحل رشد و خصوصیات رشدی و رفتاری کودک در هر سنی به دست آورید. اگر بتوانیم در دوران اولیه رشد کودک با روانشناس کودکان ارتباط برقرار کرده و به جنبه های رفتاری کودک خود توجه کنیم میتوانیم امیدوار باشیم که کودکی موفق پرورش خواهیم داد.
همچنین این علم، نحوهی صحیح تربیت و رفتار با کودکتان را در محیطهای مختلف از جمله خانه و مدرسه به شما آموزش میدهد. دانشهای فرزند پروری، اعتمادبهنفس، خلاقیت و مسائل پرورشی کودک از جمله آنها هستند. اگر بخواهیم به برخی از گزینههای شغلی این افراد اشارهکنیم، این افراد میتوانند در موارد زیر مشغول فعالیت باشند:
1- روانشناس کودکان میتواند بر روی افراد مبتلا به اختلالات روانی از جمله اختلالات اضطرابی، خلقی و شخصیتی کار کند و آنها را مورد تحقیق و بررسی قرار داده و خدمات لازم را به آنها ارائه کند.
2- روانشناسی نوجوانان بین 12 تا 18 سال که دچار ناراحتیهای روحی و روانی از جمله اختلالات خوردن، افسردگی یا اضطراب هستند.
3- به عنوان روانشناس رشد این افراد میتوانند در حیطه رشد، دوران کودکی را مطالعه کنند و بر آن تمرکز داشته باشند.
4- این افراد میتوانند به عنوان روانشناس مدرسه فعالیت کنند و در سیستم آموزشی برای کمک به کودکانی که دچار مسائل عاطفی، اجتماعی و تحصیلی هستند اقدام کنند.
5- روانشناس تربیتی را انتخاب کرده و مطالعات خود را بر روی نحوه یادگیری افراد، از جمله موضوعاتی مانند نتایج تلاش دانشآموزان، فرآیند آموزشی، تفاوتهای فردی در یادگیری، یادگیرندگان با استعداد و ناتوانیهای تحصیلی ادامه دهند.
چرا روانشناسی کودک مهم است؟
هدف تمامی والدین این است که شرایطی را به وجود آورند که فرزندان آنها رشد مناسبی را داشته باشد. ولی از درک بسیاری از رفتارها در کودکان عاجز هستند و نمیدانند که برخی از عکسالعملهایی که از کودک خود مشاهده میکنند، میتواند نشانهای از یک مرحله طبیعی در رشد است یا نشانهای از یک ناهنجاری.
در این بخش روانشناسان کودک میتوانند به والدین در درک این تفاوتها کمک کنند. روانشناسان کودک شما را با الگوهای روانشناختی عادی و غیرعادی در کودکان آشنا میکنند تا بتوانید به بهترین شکل با کودکان خود ارتباط برقرار کنید و معنی رفتارهای او را بفهمید.
آنها شما را با مکانیسمهای مقابلهای برای مدیریت احساسات در کودکان آشنا کرده و به شما کمک میکنند که در پیشرفت و شکوفایی فرزندتان در هر مرحله از زندگی سهیم باشید. روانشناسان کودک توانایی زیادی در تشخیص رفتارهای غیرعادی از کودکان دارند و میتوانند علل و ریشههای بروز آن را بررسی کنند و به شما و کودکانتان کمک نمایند تا از مراحل بحرانی در زمینههای مختلف مانند اضطراب، بیش فعالی، یا مسائل تحصیلی عبور کنید. روانشناسان کودکان در حوزه تشخیص و پیشگیری مشکلات روانی و یادگیری نیز میتوانند در کنار شما باشند.
روانشناسی کودکان تعامل چند حوزه اصلی رشد را موردبررسی قرار میدهد:
رشد فیزیکی
رشد فیزیکی در کودکان به صورت یک توالی اتفاق میافتد؛ زیرا انسان پیوسته در حال تغییر است. این تغییرات گاهی به صورت ناگهانی ظاهر میشود؛ به عنوان مثال اگر حرکت کردن کودک را در نظر بگیریم از مراحل مختلفی تشکیل شده است. در ابتدا کودک سرش را بالا میگیرد، غلت میزند، میخزد، راه میرود و میدود و همهی اینها بهصورت یک زنجیره بههم پیوسته پشت سر هم اتفاق میافتد. در این بخش، روانشناس کودک شما میتواند به متخصص اطفال در بررسی رشد جسمانی کودک کمک کند و در صورتیکه ناهنجاری در این زمینه وجود داشته باشد، او را آگاه سازد.
این در واقع نقطه عطفی در رشد کودک است و پس از مشاهده این توالی حرکتی میتوان اطمینان حاصل کرد که کودک بهطور طبیعی در حال رشد فیزیکی است. اگر تأخیرهای عمده در رشد جسمانی کودک وجود داشته باشد در مراحل اولیه میتوان آن را حل کرد. این تغییرات در رشد کودک در هر بازهی سنی با هم تفاوت دارد و رفته رفته کاملتر میشود.
رشد شناختی
تصوراتی که در مورد رشد شناختی دوران کودکی وجود داشته است در سالهای اخیر بسیار تغییر کرده است؛ زیرا محققان به این نتیجه رسیدهاند که حتی نوزادان تازه متولد شده نیز به محیط خودآگاهی دارند و به آن علاقه نشان میدهند. حتی اگر از طریق زبانی قادر به بیان احساس خود نباشند. رشد شناختی کودکان را قادر میسازد که دنیای اطراف خود را کشف و تحلیل کنند و این فقط در دنیای شیرین کودکی میتواند اتفاق بیافتد.
رشد شناختی به فرایند یادگیری فکری و رشد زبانی و پردازش اطلاعات و حافظه کودک اشاره میکند و این مهارتها از طریق مشاهده و درک دنیای اطراف، یادگیری زبانهای مختلف، بهکارگیری و تقویت حافظه، حل مسئله نحوهی استفاده کودکان از تخیل آنها بستگی دارد. البته تأثیر عواملی مانند ژنتیک و محیط را نمیتوان در این رشد نادیده گرفت. بهکارگیری هرکدام از این مهارتها در کودک بسیار شگفتانگیز است و با تقویت مهارتهای شناختی در کودکان میتوان آیندهای بهتر را برای آنها متصور ساخت.
رشد عاطفی (اجتماعی)
رشد عاطفی و اجتماعی به نحوی با هم تنیده شدهاند که نمیتوان آنها را دو امر جدا از هم در نظر گرفت. رشد عاطفی به نحوه ابزار احساس و درک آن در کودک میپردازد. در کودکان خردسال این بیان احساس از طریق شادی و ترس و خشم و لذت به نمایش درمیآید؛ زیرا این احساسهای اولیه در او هستند که شکلگرفتهاند و او به لحاظ زبانی قادر به بیان آنها نیست. با کامل شدن مراحل رشد میتوان شاهد احساسات پیچیدهتری مانند غرور، کمرویی شگفتی و یاس و ناامیدی در آنها بود.
در مرحله رشد عاطفی کودک باید بتواند با احساسات دیگران همدلی کرده و آنها را درک کند. شاید برای کودکان تنظیم و ابراز احساسات مناسب کمی دشوار باشد. اگر در این مرحله به کودک کمک کنیم تا به درک مناسبتری از احساسات خود برسد، میتوان تأثیر قدرتمندی بر رشد عاطفی فعلی و آینده او داشت. در این بخش انتخاب یک روانشناس کودک مناسب میتواند یاری گر کودک شما باشد تا راهنماییهای لازم را برای بیان احساسات به شیوهای سالم و مثبت به کودک ارائه کند.
رشد عاطفی و مهارتهای اجتماعی برای کسب آمادگی تحصیل در کودکان ضروری هستند. رشد عاطفی در شکلگیری رشد اجتماعی نیز به کودک کمک میکند. موفقیت و شکست انسانها تا حد زیادی تابع حالت عاطفی او در دوره کودکی است. با درک احساسات و همدلی با دیگران میتوان نحوه ارتباط با آنها را نیز تشخیص داده و مدیریت کرد و به رشد اجتماعی دست پیدا کرد. البته عواطف تأثیرات منفی نیز ممکن است داشته باشد و برخی از تحریکهای عاطفی که در کودک اتفاق میافتد، اگر شدید و مداوم باشد، رشد جسمانی او را نیز دچار اختلال میکند.
روانشناسان کودک چه فعالیتهایی را دنبال میکنند؟
شاید این سؤال برای شما نیز پیشآمده باشد که روانشناسی کودکان دقیقاً چه کاری را انجام میدهد؟ پاسخ به این سؤال بسته به فعالیتی که روانشناس انجام میدهد میتواند متفاوت باشد. برخی از آنها به ارائه مشاوره به مراجعه کنندگان میپردازند، در حالیکه برخی دیگر برای کشف جنبههای مختلف روانشناسی کودکان از جمله استعداد و ناتوانیهای رشدی فعالیت دارند. وظایف شغلی این گروه بستگی به حیطه انتخابی آنها و مکانی دارد که روانشناس کودک در آن فعالیت میکند. برخی از وظایفی کهروانشناسی کودکان دنبال میکند میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
- انجام آزمونهای روانشناسی بر روی کودکان
- انجام تحقیقات علمی مختلف در مورد دوران رشد کودکان و دستیابی به نتایج آنها
- تشخیص و درمان ناتوانیهایی که در حیطه یادگیری یا رشد قرار دارد
- راهنمایی افرادی که برای مدیریت مسائل رفتاری مراجعه میکنند.
روانشناسی کودکان چه اقداماتی را برای کودکان صورت میدهند؟
روانشناسی کودکان زمانی که با گروه سنی کودکان و نوجوانان سروکار دارند، طیف وسیعی از مهارتها را به کار میبرند. از جمله:
- ارزیابی در مورد مسائل روانی، فکری، شناختی و رفتاری کودکان از طریق آزمون و ارزشیابی به دست میآورند.
- از مداخلاتی مانند روان درمانی (گفتار درمانی) و مدیریت رفتار در افراد استفاده میکنند.
- برنامههایی را برای پیشگیری از بزهکاری و اعتیاد و بارداری در نوجوانان تدوین میکنند.
- با مراجعه به روانشناس کودک میتوانید برای دریافت مراقبتهای بهداشتی کودکان اقدام کنید.
- اگر کودکی مبتلا به یکی از مشکلات جسمی باشد، برای مثال دچار مشکلات خواب یا درد مزمن یا هر هربیماری دیگری، روانشناسی کودکان در جهت کنترل شرایط به آنها کمک میکند.
- شرایط عاطفی، ذهنی و رفتاری کودکان را ارزیابی کرده و تحت تأثیر قرار میدهند، زیرا به دلیل رده سنی آنها و تفاوتی که در سطوح شناختی دارند، درمانشان نیز متفاوت خواهد بود. به همین دلیل، روانشناسان کودک میتوانند از انواع مختلف تکنیکهای درمانی بر اساس سن و موقعیت منحصربهفرد کودک شما استفاده کنند.
بسته به سن و شرایطی که فرزندان شما در آن قرار دارند، روانشناسی کودکان از روشهایی برای رشد کودکان استفاده میکنند. این روشها میتواند شامل موارد زیر باشد.
1- هنر درمانی و پرورش خلاقیت در کودکان
2-رفتار درمانی و اصلاح الگوهای رفتاری
3- بازی درمانی برای کودکان با ایجاد جذابیت برای آنها
4- درمان راههای ارتباطی بین کودک و والدین
5-درمان و مدیریت خشم در کودکان
6- درمان تروما کودکان
7- استفاده از انواع درمان شناختی (CBT)
8- استفاده از رفتار درمانی دیالکتیکی (DBT)
9-درمان عاطفی متمرکز
10- گروه درمانی یا خانواده درمانی برای افراد
چگونه میتوانم بفهمم که کودک من به روانشناس کودکان نیاز دارد؟
شما بهتر از هر کس دیگری از شرایط و روحیات فرزند خودآگاهی دارید، اگر فکر میکنید که او بهتازگی در شرایط استرسزایی دستوپنجه نرم میکند یا در محیط خانه و مدرسه نیازمند کمک است، میتوانید او را به یک روانشناس کودکان معرفی کنید. به عنوان مثال اگر بهتازگی به محله جدیدی نقل مکان کردهاید و کودک شما محیط و مدرسه جدیدی را تجربه کرده است یا دچار ضربههای روحی شدیدی مانند از دست دادن یکی از افراد خانواده شده است و یا به تازگی با افت تحصیلی شدیدی روبرو شده که علت آن برای شما نامشخص است، میتوانید برای حل مشکلات وی از روانشناس کودکان کمک بگیرید.
روانشناس کودکان چه کمکی به رشد کودک شما میکنند؟
بررسی ابعاد مختلف رشد در کودک
روانشناسی کودک به بررسی و مطالعه همه جانبه رشد کودکان در حیطههای مختلف آن میپردازد و شرایطی را برای والدین به وجود میآورد که با توجه به سطح رشدی فرزندان با آنها ارتباط برقرار کرده و بستر لازم را برای آموزشهای بیشتر او فراهم بیاورند.
- توسعه شناختی
- رشد اجتماعی و عاطفی
- رشد گفتار و زبان
- رشد مهارتهای حرکتی
- ابعاد مختلف رشد جسمانی
- ابعاد شخصیتی
بررسی نیازهای کودک در مراحل مختلف رشد
از اقداماتی دیگری که روانشناسان کودک ترتیب میدهند بررسی نیازهای روحی و جسمی کودکان متناسب با شرایط سنی آنها است. توجه به این نیازهای میتواند رشد کودک را تضمین کرده و خلاقیتهای او را شکوفا کند. باید توجه به این نیازها در اولویت قرار بگیرد.
- نیازهای جسمانی
این بخش شامل نیازهای اساسی و اولیه میباشند که برای ادامه حیات ضروری هستند. نیازهایی که شامل غذا، نوشیدنی، خواب و سرپناه است و تا زمانی که این نیازها برآورده نشوند نمیتوان به سراغ اولویتهای بعدی رفت.
- نیازهای امنیتی
نیازهای امنیتی از مهمترین نیازها در تأمین سلامت روانی افراد است و نبود آن باعث به وجود آمدن بیماریهای روحی و روانی در افراد میشود.
- نیازهای روحی
تأمین نیازهای روحی کودکان و توجه به آنها باعث اطمینان قلبیشان میشود که شما او را دوست دارید. این امر باعث اعتمادبهنفس او میشود و احساس آرامش را در او تقویت میکند. عمدهترین نیازهای روحی کودکان شامل وابستگی، تعلق خاطر، عشق و عاطفه است.
- نیازهای ارزشی
برای اینکه عزت نفس کودک را تقویت کنیم که بتواند وارد اجتماع شود باید او را تشویق کنیم که به عضویت گروههای اجتماعی درآید و در آنها به رسمیت شناخته شود. کودکان و بهخصوص نوجوانان به احساس تائید و پذیرفته شدن نیاز دارند و خانواده و والدین اولین نهادی است که میتواند از آنها کمک بگیرد.
- نیازهای شناختی
دانش و یادگیری میتواند زمینه را برای درک و شناخت کودکان فراهم آورد و شما میتوانید در این کار به آنها کمک کنید و تواناییها و مهارتهای ذهنی آن را تقویت کنید. برخی از بازیها و زبانها در تقویت دانش شناختی کودکان بسیار مؤثر است.
- خود شکوفایی
تنها راه خود شکوفایی شناخت خود و استعدادها است. اگر شما بتوانید استعدادهای آنها را کشف و مهارتهایشان را تقویت کنید، موفقیت او را در آینده تضمین خواهید کرد.
آشنایی با سبک فرزند پروری
روانشناسی کودکان والدین را با سبکهای فرزند پروری آشنا میکند و شرایط فوقالعاده برای آگاهی والدین را فراهم میآورد تا در آینده فردی سازگار و به دور از هرگونه مشکلاتی در زمینه روحی و روانی تحویل جامعه بدهند. آموزش والدین در این زمینه شرایط رشد و پیشرفت را برای کودکان فراهم میآورد.
پیشگیری و درمان مشکلات روحی و عاطفی در کودکان
کودکان درک صحیحی از هیجانات خود ندارند و در بروز آن نیز مشکل دارند و این موضوع باعث بروز مشکلات بسیاری در زمینه های روحی و رفتاری در کودکان میشود. اگر این مسئله جدی گرفته نشود ممکن است تبدیل به اختلالات بزرگی در آنها شود که آسیبهای آن، زندگی کودک را تحت تأثیر قرار دهد. در روانشناسی کودکان به این مسائل پرداخته میشود و سعی در پیشگیری و درمان مشکلات روحی، عاطفی و رفتاری کودکان است.
تربیت صحیح کودکان
همانطور که میدانید انسان موجود بسیار پیچیدهای است و شناخت روح و روان او کمی دشوار است. کاری که روانشناسی کودک انجام میدهد این است که به پرورش روحی و شخصیتی کودکان توجه بسیاری دارد و در سنین مختلف آن را مورد مطالعه قرار میدهد. والدین باید راههای ارتباط با فرزندشان را یاد بگیرند و بتوانند با او تعامل داشته باشند و این کاری است که روانشناسی کودک آن را بر عهده دارد و والدین را در این وظیفه مهم یاری میکند.
تفاوت بین یک کودک درمانگر و یک روانشناس کودکان چیست؟
اگر بخواهیم از تفاوت آنها برایتان بگوییم، میتوان گفت که درمانگری که در حوزه کودکان فعالیت دارد باید دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشتههای مرتبط با سلامت روان مانند روانشناسی، روانشناسی مشاوره یا ازدواج و خانواده درمانی باشد. درمانگر کودکان باید واجد شرایط ارزیابی سلامت روانی و رفتاری کودکان و استفاده از تکنیک های درمانی موردنیاز در این حیطه باشد و هدفی که این درمانگران دنبال میکنند حل مسئله تمرکز است.
اما فردی که بهعنوان روانشناس کودکان فعالیت میکند باید دارای مدرک دکترا باشد که بتواند مجوز فعالیت دریافت کند و آموزشهای گستردهای در زمینه تحقیقات روانشناختی یا بالینی سپری کرده باشد. این افراد توانایی دارند که انواع تست های روانشناسی را برای مراجعان خود انجام دهد، در حالی این امکان برای درمانگران فراهم نیست. این تست ها برای تشخیص سلامت روان و مسائل یادگیری، بیش فعالی، اختلال طیف اوتیسم و تفاوتهای یادگیری میتواند بسیار مفید و سودمند باشد.
سؤالات متداول
- نظریهها و مفاهیم روانشناسی کودکان چگونه در زندگی روزمره ما کاربرد پیدا میکنند؟
مفاهیم روانشناسی کودک بسیار کاربردی بوده و مربوط به شیوههای فرزند پروری، سیستمهای آموزشی و موضوعاتی در زمینه بهداشت روانی کودکان هستند و میتوانند بر تجربیات و رشد کودکان تأثیر مثبت داشته باشند.
- روانشناسی کودکان چیست و چرا اهمیت دارد؟
روانشناسی کودک مطالعه رشد ذهنی، عاطفی و رفتاری کودکان است. این برای درک و حمایت از رفاه کودکان، ترویج رشد سالم و رسیدگی به مسائل و اختلالات رشد ضروری است.
این روانشناسان از روشهای مختلفی مانند مشاهده، آزمایش و مصاحبه استفاده میکنند. این میتواند در محیطهای طبیعی مانند خانهها و مدارس، یا در محیطهای طراحی شده خاص مانند آزمایشگاههای تحقیقاتی انجام شود.
مطالب پیشنهادی:
- روان درمانی چیست؟ و 8 نوع آن
- درمان بیش فعالی چیست؟ و 10 روش آن
- تست افسردگی چیست؟ و 3 نوع آن
- خانواده درمانی چیست؟ و 7 کاربرد آن
- سادیسم چیست و 2 روش درمان آن
- تست هوش کودکان و 8 نوع آن
- آنورکسیا چیست و 5 روش درمان آن
- تپش قلب چیست؟ و 5 راه برای مدیریت آن
- روشهای افزایش اعتماد به نفس
- علائم افسردگی
منابع
